Ego in altissimis habito et tronus meus in columpna nubis (Eccl. xxiiii). Omnium hominum qui aliquas scientias tradiderunt intentio fuit ad duo, scilicet, ad demonstrationem ueritatis et ad aquisitionem beatitudinis. Et ideo omnes scientie diuiduntur in scientias speculatiuas et practicas. Speculatiue scientie sunt ille in quibus queritur solum ueritatis cognitio; practice uero in quibus queruntur operationes per quas peruenitur ad beatitudinem. Licet autem diverse scientie ad diuersa horum tendant, ista tamen scientia, scilicet theologia, utrumque perfecte comprehendit et docet. In ipsa enim habetur manifestatio ueritatis et docetur quecumque possit ad ueram beatitudinem perueniri.

Veritas autem quesita in scientiis speculatiuis non qualiscumque set est sublimis et eleuata, quia intellectus noster non perficitur nisi in altis rebus. Et inde est quod scientie speculatiue non sunt de particularibus. Potest autem triplex gradus considerari altitudinis ueritatis speculatiue: primus gradus, ut aliqua scientia consideret naturales rationes rerum particularium, et hunc gradum habet scientia naturalis et mathematica. Eccl. 7: Alta profunditas quis inueniet eam? Lustraui uniuersa animo meo1, ut scirem et considerarem et quererem sapientiam et rationem, id est, omnium rerum naturales rationes. Secundus gradus est quia sunt aliqua altiora que sunt secundum se inmaterialia, cognoscibilia tamen per rationes rerum materialium, iuxta quod dicitur Ro. i: inuisibilia Dei, etc. Tertius gradus est quia aliqua sunt in se inmaterialia et superant omnes rationes materialium rerum, et hec excedunt omnem rationis capacitatem. Eccl. 3: plurima supra sensum hominis. Et de hiis est sacra scriptura, quia illa tradit nobis que superant capacitatem rationis. Et ideo dicit Ego in altissimis habito, etc., ubi quantum ad presens opus2 tria possumus considerare: altitudinem materie, unde dicit in altissimis; Proverbia 8: audite me quoniam de magnis locutura sum. Certitudinem cognitionis, unde3 dicit habitaui; habitare enim est quietam mansionem4 habere. Tunc enim quiescit intellectus quando fundatus est in ueritate. Propter hoc dicitur habitare in altissimis, quia certitudinaliter quiescit; Thim. 2: Scio cui credidi et certus sum, etc. Perpetuitatem durationis, unde dicit habitaui; Eccl. i: fons sapientie uerbum Dei in excelsis; Eccl. 24: ab initio.

Item, hec doctrina ducit non solum5 ad cognitionem ueritatis, set etiam ad perfectionem beatitudinis. Et huiusmodi scientie que6 tendunt ad beatitudinem uersantur circa tria. Quia quedam sunt beatificantia, scilicet, ille que faciunt hominem beatum. Alie autem sunt quasi ducentia ad beatitudinem, sicut <sunt ille> que ducent7 illa quibus peruenitur ad beatitudinem. Quedam autem sunt aminiculantia sicut sunt ille8 que deseruiunt instrumentaliter beatitudini, sicut bonum regimen ciuitatis. Et hec tria sunt in Christo domino. Nam in diuinitate inuenies fruitionem beatitudinis; Io. ultimo: ut simus in uero filio eius, etc. In anima inuenies exemplum uirtutis; Mt. xi: discite a me quia mitis sum et humilis, etc. In carne aminicula ad uirtutem, quia in carne Christi sunt remedia contra inpedimenta uirtutum, scilicet sacramenta; Io. i: caro mea uere est, etc. Iste ergo Christus recte dicitur columpna nubis. Legitur enim Ex. 14 quod columpna precedebat filios israel ut illuminaret et refrigeraret eos. Est ergo Christus columpna propter firmitatem; Heb. i: portans omnia uerbo uirtutis sue, etc. Set et columpna nubis propter occultationem diuinitatis in carne; Ez. xx: solem nube tegam, etc. In ista autem columpna est tronus huius doctrine quia ab eo omnis huius doctrine auctoritas sumitur. Que quidem doctrina conuenit in hoc ex tribus, scilicet ex dignitate, quia tronum habet qui est sedes regia. Nam in scientiis, ille que principantur aliis sunt digniores et quasi reges aliarum. Et ideo cum ista principetur et dominetur aliis doctrinis et scientiis dicitur tronum habere; Eccl. 24: in omni gente primatum tenui, etc. Ex firmitate, quia columpna; Ps.: in eternum, domine, permanet uerbum tuum. Ex consolatione, unde dicit nubis. Nubes enim rore concrescunt et omnes refrigerant. Sic ista scientia rore Spiritus Sancti fundata omnes refrigerat et dulcorat; Ps.: quam dulcia, etc.

Sic igitur ista scientia uersatur circa duo, scilicet circa contemplationem in altitudine ueritatis et ostensionem9 uere beatitudinis. Et inde est quod Magister in duas partes diuidit librum istum sententiarum. In prima enim parte determinat de Deo et creaturis; in secunda uero de Christo, uirtutibus, et sacramentis et beatitudine. Set antequam ??? ad literam, quatuor querenda occurrunt: primo, utrum hec doctrina sit scientia; secundo, quid sit subiectum; tertio, posito quod sit scientia, utrum sit speculatiua aut practica; quarto, de modo tractandi in ista scientia utrum sit conueniens.

<Vtrum hec doctrina sit scientia>

<1.> Videtur quod hec doctrina non sit scientia. Scientia enim est demonstrativa. Demonstratio autem procedit ex principiis per se notis. Igitur cum ista procedat10 ex principiis non omnibus notis, sicut sunt articuli fidei, uidetur quod non sit scientia.

<2.> Preterea. Nulla scientia est de particularibus, etc.

<3.> Preterea. Philosophia determinat de omnibus partibus entis. Ergo preter scientias philosophicas non oportuit esse aliquam aliam scientiam. Ergo non est scientia uel superflua.

<4.> Preterea. Singule scientie sunt de singulis rebus, sicut naturalis de naturis, moralis de moribus. Set in ista doctrina determinantur quedam que pertinent ad mores, quedam que ad naturas rerum, quedam que ad Deum. Ergo non est scientia, uel si est scientia non est una set plures.

Contra. Augustinus11, 13 De Trinitate: huic scientie tribuo illud tantum quo fides saluberrima nutritur, reboratur et gignitur.

Responsio12. Ad illud quod queritur utrum hec doctrina scientia sit, dicendum est sine dubio quod hec doctrina scientia est. Vbicumque enim inuenimus quod aliquid probatur ex aliquo, ibi est inuenire scientie modum. Hoc autem manifeste apparet in sacra scriptura. Nam prophete ex iustitia Dei probarunt penas inpiorum, et Apostolus ex resurrectione Christi probauit resurrectionem nostram corporum futuram. Set aliter est in ista scientia quam in aliis, et aliter sumuntur principia huius quam aliarum. Principia enim aliarum scientiarum sunt connaturalia hominibus et proportionata intellectui nostro. Et ideo lumen naturale intellectus nostri sufficit ad comprehendendum ea. Principia autem huius scientie sunt supra naturam humanam et inproportionata humano intellectui. Et ideo ad comprehendendum ea uel ad habendum aliqualem notitiam de eis, exigitur aliquod lumen supernaturale proportionatum eis, scilicet lumen fidei.

Ad primum ergo dicendum quod scientiarum alique sunt subalternantes, alique subalternate13. Scientie autem subalternantes procedunt ex principiis omnibus per <se> notis; subalternate autem non procedunt ex principiis per se notis omnibus, set habenti scientiam superiorem. Ista autem scientia subalternatur quodammodo scientie Dei ex qua dependet; deriuatur per reuelationem, et ideo principia eius non sunt nota cuilibet set illis tantum qui uere credunt reuelationi diuine.

Ad secundum dicendum est quod particularia traduntur in ista scientia: non autem ut de quibus est scientia principaliter, set ut exsempla uirtutis et ut in quibus maniffestatur uirtus diuina et prouidentia.

Ad tertium dicendum quod14 scientie ille non sufficiunt, quia beatitudo nobis diuinitus promissa consistit in eo quod est supra homines. Et ideo oportuit esse aliquam scientiam supra homines15 proportionatam illi fini in quem tendunt, sicut scientie alie sunt proportionate naturali perfectioni hominis16.

Ad quartum17 dicendum quod quanto uirtus18 cognoscitiua est altior, tanto sinplicior est, et ad plura se exstendit, ut patet de ymaginatione que se extendit ad obiecta quinque sensuum. Vnde cum ista scientia principiis altioribus innitatur, altior est omnibus aliis; principaliter enim considerat de Deo et de omnibus que ordinantur in Deum, et ideo sub uno omnia comprehendit in quantum scilicet habet ordinem ad Deum.

<Vtrum Deus sit subiectum huius scientie>

Hic queritur utrum Deus sit subiectum huius scientie19.

<1.> Et uidetur quod non. In qualibet enim parte scientie determinatur de subiecto. Set in20 ista scientia in multis21 locis determinatur de aliis rebus, sicut de quibusdam istorie et hominibus, quam de Deo. Ergo Deus non est subiectum.

<2.> Preterea. Sicut dicit Philosophus, subiectum scientie est cuius queruntur passiones et partes. Cum ergo Deus non habeat partes neque passiones, uidetur quod non sit subiectum huius scientie.

<3.> Preterea. Scientia philosophica probat Deum esse. Si igitur in ista scientia sit subiectum Deus, oportet quod supponat Deum esse, et ita procedet22 ex suppositione illius scientie. Ergo hec scientia subalternatur philosophie, quod est inconueniens.

<4.> Preterea. Boetius dicit quod forma sinplex non potest esse subiectum. Cum igitur Deus sit sinplicissimus, uidetur quod non sit subiectum huius scientie.

Contra. Idem est subiectum scientie et principiorum scientie. Set principia huius scientie sunt articuli fidei. Fides autem est de Deo. Deus ergo est subiectum huius scientie.

Responsio. Dicendum quod illud proprie est subiectum in aliqua scientia cuius cognitio principaliter inquiritur in illa scientia. Vnde cum in ista scientia principaliter inquiratur cognitio Dei, maxime apparet Deum esse subiectum huius scientie.

Sciendum tamen est quod quicumque considerat rem aliquam debet considerare omnia que habitudinem habent ad rem illam, ut perfecta cognitio23 illius rei habeatur. Medicus enim considerat sanitatem et <causam> effectiuam sanitatis et etiam conseruatiuam24. Vnde cum ista scientia determinet de Deo, oportet quod determinet de omnibus illis que pertinent ad Deum, siue que procedunt ab eo ut a principio, siue que ducunt in ipsum ut in finem.

Ad primum ergo dicendum quod hec scientia in qualibet parte sui uel determinat de subiecto scilicet de Deo, uel de hiis que habent ordinem ad Deum.

Ad secundum dicendum quod si Deus haberet partes et passiones, determinaret de eis. Vnde cum Deus non habeat partes et passiones, non oportet quod determinet de eis.

Ad tertium dicendum quod uerum est quod ista scientia supponit Deum esse et multa25 de Deo. Set tamen non est ab aliqua scientia philosophica set ex reuelatione diuina. Et ideo solum scientie diuine subalternatur, ut dictum est.

Ad quartum dicendum quod forma sinplex non potest esse subiectum accidentis; nichil tamen prohibet eam esse subiectum loqutionis et per consequens scientie.

<Vtrum hec scientia sit practica>

Hic queritur utrum hec scientia sit practica26.

<1.> Et uidetur quod sit practica. Iacobi enim primo dicitur: Estote factores uerbi, etc. Ro. ii: Non auditores legis set factores, etc. Ergo hec scientia determinatur ad facere; hoc autem est practice scientie. Est igitur hec scientia practica.

<2.> Preterea. Hec scientia dicitur lex diuina. Lex autem ordinatur ad operabilia; et est igitur hec scientia de operabilibus, ergo et practica.

<3.> Preterea. Illa scientia que docet qualiter perueniatur ad beatitudinem est practica. Set hec scientia est huiusmodi; ergo, etc.

<1.> Contra. Omnis scientia practica est de hiis que fiunt per hominem. Hec autem est de hiis que non fiunt per hominem, quia de Deo et angelis. Ergo non est practica.

<2.> Preterea. Finis huius scientie est ueritas; Io. ultimo: Hec autem scripta sunt ut credatis, etc. Set cognitio ueritatis pertinet ad speculatiuam. Ergo hec scientia est speculatiua.

Responsio. Dicendum quod hec scientia utrumque complectitur. Habet enim in se id quod est speculatiue et id quod est practice. Cuius ratio est quia ultima perfectio hominis est in cognitione Dei. Cognitio autem Dei habetur dupliciter: et in presenti, et expectatur in futuro perfectius habenda. Si autem haberetur solum in presenti, tunc hec scientia per quam deuenimur in cognitione Dei esset tantum speculatiua. Vnde cum cognitio Dei et habeatur in presenti et expectetur in futuro, oportet quod <hec scientia> manifestet nobis qualiter sit possibile <Deum> cognosci in presenti, et sic est speculatiua, et doceat qualiter perueniamus ad eum per bonas operationes, et sic est practica. Principalius tamen est speculatiua nam ultimus finis noster est in speculatione. Operamur autem ut beati simus; beatitudo autem in cognitione Dei consistit.

Ad primum ergo dicendum quod uerba apostolorum intelliguntur quantum ad partem illam huius scientie in qua agitur de preceptis, quorum factores et non auditores tantum iustificabuntur.

Ad secundum similiter dicendum quod ista scientia dicitur lex quantum ad precepta que in ea traduntur.

Ad tertium dicendum quod <quantum> ad illam partem qua docet peruenire ad beatitudinem, hec scientia est practica, ut dictum est. Quantum autem ad illam partem qua manifestatur qualiter possibile est Deum cognoscere in presenti, est speculatiua. Et hoc argumenta in contrarium probant, et ideo concedimus ea.

<Vtrum modus procedendi in hac scientia sit conueniens>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod modus procedendi in hac scientia sit inconueniens. Omnis enim scientia procedit diffiniendo, diuidendo, et demonstrando27. Hec autem nullo istorum modorum procedit, set narratiue tantum. Ergo inconuenienter procedit.

<2.> Preterea. Scientie sunt ad manifestandum. Cum igitur hec magis ocultet, quia sub quibusdam figuris proponit ea que tradit, uidetur ergo quod inconuenienter procedat.

<3.> Preterea. Multitudo sensuum confundit intellectum. Set hec habet multiplicem sensum. Ergo confundit intellectum, et sic inconuenienter traditur.

<4.> Preterea. Si hec scientia28 sufficienter tradita in canonica scriptura, quicquid super hoc traditur est superfluum. Ergo liber iste et aliorum sanctorum libri superflui sunt.

Responsio. Dicendum quod circa modum huius scientie tria sunt consideranda. Primo, auctor huius scientie qui est Deus, ex cuius reuelatione est, et ex eo habet quod sint in ea plures sensus, ut infra patebit. Secundo29, materia, ea scilicet que in ista scientia traduntur, que sunt supra rationem et intellectum humanum. Et ideo oportuit ut30 sub figuris sensibilibus et egnimatibus traderetur ad hoc ut capi possit ab31 intellectu humano. Tertio uero neccesitas, que est ut omnibus traderetur. Et ideo oportuit quod traderetur modo proportionato quo omnes eam capere possent.

Ad primum ergo dicendum quod licet alie scientie tradantur diffiniendo, diuidendo, et demonstrando32, non tamen oportuit quod hec scientia eodem modo traderetur cum sit necessaria omnibus tam sapientibus quam populo rudi, quia si illis modis tradita esset non caperent eam omnes. Et ideo ut omnes <eam> caperent33, etiam altissima proponuntur in hac scientia aperte, licet sint in ea sensus latentes et profundi.

Ad secundum dicendum quod occultatio et profunditas huius scientie contingit ex conditione34 eorum que in ea traduntur, que excedunt humanum intellectum et sunt supra omnia sensibilia. Et ideo ut caperentur ab humano intellectu, oportuit quod traderentur sub formis sensibilibus. Non tamen intellectus debet ibi sistere, set per hec manuduci ad celestia.

Ad tertium dicendum quod35 hoc quod in sacra scriptura sunt plures sensus est ex auctore qui est Spiritus Sanctus. Et solum habet ista sacra scriptura speciale. Est enim in ea duplex sensus, scilicet literalis et misticus, et hii differunt inter se, quia literalis est ille quem faciunt uerba, siue sint methaforica siue sint propria; misticus autem est ille qui non est ex significatione uerborum set rerum significatarum per uerba. In aliis autem scientiis inducuntur tantum uerba ut signa ad significandum res, quia auctor eorum est homo qui nonnisi <potest> significare res per uerba tantum. In hac scriptura etiam ipse res significate per uerba aliquid aliud significant. Cuius ratio est quia Spiritus Sanctus ordinauit ut ille res significate per uerba significarent aliqua. Item, aliud proprium est quia in36 ista sunt plures sensus literales, et quilibet est uerus. In aliis autem unus solus sensus est uerus, ille scilicet quem auctor intendit. Cum enim sacra scriptura tradita sit per Spiritum Sanctum, et nichil in ipsa possit excogitari quod non excogitauerit Spiritus Sanctus, quicquid dicitur de37 sacra scriptura dummodo non contradicat ueritati fidei est proprium sibi, sicut dicit Augustinus XII Conff. Sunt etiam in ea plures sensus mistici et quilibet uerus, quia uel exponitur secundum quod ad fidem et sic est allegoricus, uel ad mores et sic est moralis, uel ad beatitudinem et sic est anagogicus.

Ad quartum dicendum quod cum sacra scriptura sit tradita omnibus, ut dictum est, et omnes non sint dispositi ad capiendum ea que subtilius et altius traduntur in ipsa, oportuit quod sensus subtiles in ea latentes manifestarentur omnibus; ad que manifestanda maxime ualent opera sanctorum, ex quibus iste liber compilatus est. Et ideo nec illi nec iste superfluunt.

<Vtrum homo debeat intendere ad ea que supra ipsum sunt>

Hic queritur utrum homo debeat intendere ad ea que supra ipsum sunt. Et uidetur quod non.38

<1.> Preterea. Perfectio debet esse proportionata perfectibili. Set perfectio intellectus est ueritas. Ergo debet esse proportionata intellectui. Illud autem quod est supra rationem non est ei proportionatum; ergo, etc.

<2.> Preterea. Maius periculum est deficere in spiritualibus quam in temporalibus. Set intendere ad ea que sunt supra hominem in corporalibus est temptare Deum; ergo et in spiritualibus, et sic homo39, etc.

Contra. Yllarius: Qui pie infinita prosequitur etsi non perueniat comprehendendo tamen proficiet40 prodeundo.41

Responsio. Dicendum quod fuit quidam Symonides qui dixit quod nullo modo homo deberet se intromittere de rebus diuinis et que sunt supra ipsum. Set hoc est falsum, quia perfectio hominis consistit in intellectu, qui maxime perficitur in contemplatione diuinorum et altissimarum causarum. Et ideo exigitur ad perfectionem hominis ut inquirat ea que supra se sunt.

Sciendum tamen est quod aliquid dicitur esse supra hominem dupliciter. Uno modo, dicitur42 esse supra hominem id quod est supra dignitatem hominis, sicut omnes superiores nature; et quantum ad hoc dico quod homo debet intendere ad ea que sunt supra se, id est, supra dignitatem43 suam, quia in hoc consistit perfectio intellectus. Alio modo, dicitur esse supra hominem id quod est supra facultatem suam ut nullo modo possit nec per se nec per aliud ad illud peruenire (uel quantum ad se tantum, ita scilicet quod si non per se, per amicos tamen potest ad illud peruenire). Dico ergo quod non debet homo intendere ad illud quod omnino est supra facultatem suam. Quia uero illud quod facimus per amicos dicimus per nos fieri, ideo ad illud quod ita44 est supra facultatem nostram quod per amicos possimus consequi illud, licet homini intendere. Et ideo dicendum est quod licet homini intendere de ueritate que est isto modo supra45 rationem cum adiuctorio Dei, ad quam ipso iuuante peruenitur.

Ad primum ergo dicendum quod perfectio debet <esse> proportionata perfectibili, non tamen adequata. Veritas autem que est supra hominem, etsi non sit adequata intellectui hominis, est tamen sic proportionata quod cum adiuctorio Dei ad illam possumus peruenire.

Et sic patet solutio ad obiecta.

Ad secundum dicendum quod intendere ad inuestigationem ueritatis que est supra hominem cum fiducia diuini auxilii non est temptare Deum, cum sit paratus iuuare.

<Vtrum in sacra scriptura liceat uti auctoritatibus sanctorum>

Hic queritur utrum in sacra scriptura liceat uti auctoritatibus sanctorum.

<1.> Et uidetur quod non. Maximus enim dicit super Dyonisium quod ratio precedit auctoritatem. Ergo non debemus in ea auctoritate sanctorum uti, set rationibus.

<2.> Preterea. Hec est perfectissima scientiarum, set perfectissima scientiarum debet perfectissima probatione uti. Inter omnes autem probationis modos debilior est ille qui fit per auctoritatem. Ergo non debet uti auctoritatibus sanctorum.

<3.> Preterea. Fides nostra non est alligata expositionibus sanctorum, set auctoritatibus canonice scripture. Set hec procedit ex principiis fidei. Ergo non debet procedere ex auctoritatibus sanctorum.

<4.> Preterea. Sancti in multis discordant, sicut Ieronimus et Augustinus circa obseruantias legalium. Set quod est dissonum non potest esse ex omni parte uerum. <Ergo> non ex eorum dictis est argumentandum.

Responsio. Dicendum quod sicut est in aliis scientiis, ita etiam est in ista doctrina. In aliis enim scientiis sunt demonstrationes que procedunt ex principiis per se notis, et probabiles rationes que procedunt ex46 hiis que uidentur pluribus et sapientibus et maxime notis. In hac etiam <doctrina> loco principiorum per se notorum sunt regule et articuli fidei que traduntur in canonicis scripturis. Et ideo argumentatio que procedit ex illis habet locum demonstrationis. Auctoritates uero sanctorum sunt sicut probabiles rationes; unde licet eis uti ut non necessitatem set probabilitatem quamdam facientibus. Sola enim illa que pertinent ad regulas fidei et in canonica scriptura traduntur quantum ad fidem necessitatem inducunt.

Ad primum ergo dicendum quod est duplex auctoritas, scilicet humana, et hec preceditur ratione; et est diuina, et hec superat rationem humanam, set sequitur rationem diuinam. Et ideo cum sanctorum dicta sint a Deo inspirante, uim habent auctoritate diuina que precedit et superat humanam rationem.

Ad secundum dicendum quod modus argumentationis qui est per auctoritatem humanam debilior est. Non tamen ille qui est47 ex auctoritate diuina a qua sunt dicta sanctorum. Et ideo cum sint a Deo firmissimum locum tenent.

Ad tertium dicendum quod fides nostra non est alligata dictis sanctorum ita quod inducant necessitatem in nobis, set probabilitatem quandam, ut dictum est.

Ad quartum dicendum quod nulli sacre scripture expositores sibi adinuicem contrariantur in hiis que fidei sunt, set in hiis tantum de quibus licet diuersis diuersa opinari.

<Vtrum in sacra scriptura liceat uti

auctoritatibus philosophorum>

Hic queritur utrum in sacra scriptura liceat uti auctoritatibus philosophorum48.

<1.> Videtur quod in sacra scriptura non liceat uti auctoritatibus philosophorum. Dicitur enim II Cor. i: non <in> sapientia uerbi, id est, in sapientia philosophorum.

<2.> Preterea. Cor. i dicitur: perdam sapientiam, etc.

<3.> Preterea. De Ieronimo legitur quod quia innitebatur dictis gentilium fuit uerberatus.

<4.> Preterea. Constat quod illa scientia que accipit ab alia subalternatur illi a qua accipit. Si igitur sacra scriptura accipit dicta philosophorum, subalternatur scientie philosophorum, quod est inconueniens.

Contra. Cor. II capitulo x: in captiuitatem redigentes omnem intellectum, id est philosophorum et omnium qui aliquid dixerunt de ueritate, in obsequium Christi, id est49 Christiane doctrine.

Responsio. Dicendum quod sicut Ieronimus probat in quadam epistola, licet uti in sacra scriptura auctoritatibus philosophorum. Nam ipse Paulus usus est uersibus cuiusdam poete sicut: corrumpunt bonos mores conloquia praua; et illud: cretenses male bestie, etc. Et necessitas huius sumitur ex tribus. Primo, per hoc quod conueniens est. Illa que dicuntur a philosophis non contraria rationi. Gratia autem non destruit naturam set perficit. Et ideo cum sint accepta per rationes naturales, non50 ab eis destruuntur que sunt a Deo nec excluduntur. Secundo, quod hoc est debitum; nam quicquid ueritatis dixerunt philosophi totum est a Deo. Et ideo cum simus filii Dei per fidem et adoptionem, et per consequens heredes quia si filii et heredes, possumus eis uti tamquam nostris. Tertio, quia est efficax ad disputandum51 contra infideles qui innituntur dictis gentilium solum. Cum enim non aquiescant dictis sanctorum et auctoritati sacre scripture, nichil contra eos habemus efficacius quam dicta philosophorum, quibus et ipsi innituntur set falso exponunt et peruerse intelligunt.

Sciendum tamen quod aliquis potest uti52 eis dupliciter, uel ut regulantibus uel ut regulatis. Si ut regulantibus sic errabit et deficiet. Cum enim dicta philosophorum non excedant naturalem rationem, non poterit cum eis ultra id quod est rationis procedere, et sic deficientibus illis deficiet. Si autem utatur eis ut regulatis, in quantum scilicet regulat ipsorum philosophorum dicta secundum doctrinam sacre scripture, tunc non errat, set conuenienter utitur eis et debite.

Et sic patet solutio ad omnia obiecta.

Ad illud quod dicitur de Ieronimo dicendum est quod tantum sapiebant ei uerba Ciceronis, quod dissipiebant ei uerba sacre scripture, et contempnebat ea; et hoc inconueniens est. Nec licet uerba gentilium preponere sacre scripture, set uerbis sacre scripture ea regulare, ut dictum est. Set tamen sciendum est quod Rufinus inuehit contra Ieronimum, ostendens eum fecisse contra iuramentum quo promiserat nunquam in dictis libris legere; qui respondit quod non tenetur seruare iuramentum quod fecerat in sompnis.

Ad ultimum dicendum quod aliquid dicitur occultum dupliciter, uel propter se uel propter nos. Quandoque enim scientia subalternans accipit aliquid a subalternata, quando scilicet probat id quod est notius quoad se, nobis tamen minus notum, per aliquid quod est nobis notius. Quandoque autem subalternata accipit a subalternante, quando scilicet probat aliquid quod est nobis minus notum per id quod est in se magis notum. Sacra autem scriptura accipit a scientiis philosophicis primo modo.

<Vtrum ueritas possit esse odiosa>

Hic queritur utrum ueritas possit esse odiosa53.

<1.> Videtur quod ueritas nulli possit esse odiosa. Exdre 4 dicitur: omnes benignantur in operibus ueritatis. Illud autem in quo omnes delectantur nulli est odibile. Veritas igitur nulli est odiosa.

<2.> Preterea. Verum secundum Philosophum est perfectio intellectus. Omnia autem appetunt suam perfectionem. Ergo omnia appetunt ueritatem, et sic nulli est odiosa.

<3.> Preterea. Omnis cognitio perficitur in ueritate. Omnes autem homines natura scire desiderant, ut dicit Philosophus in primo Methe.; ergo omnes homines desiderant ueritatem. Veritas ergo nulli homini est odiosa.

Contra est quod uulgo dicitur, ueritas odium parit. Ergo, etc.

Responsio. Dicendum quod54 Augustinus hanc questionem determinat XII Conffessionum dicens quod ueritas potest dupliciter55 considerari56: uel prout est maniffestata uel prout est maniffestans. Prout autem maniffestatur, nulli est odiosa, quia nullus uult errare uel ignorare. Prout autem est maniffestans, sic multis est odibilis, illis scilicet qui uolunt latere de aliquibus malis uel defectibus suis, iuxta illud Io. iii omnis qui male agit odit lucem. Set tamen sciendum quod etiam prout est57 maniffestata aliquando est odiosa, set per accidens. Et hoc dicitur quia aliquando maniffestatur aliqua res odiosa, et tunc ueritas efficitur odiosa per accidens; aliquando etiam ex cognitione alicuius ueritatis, homo incurrit aliquod periculum, et tunc similiter propter illud periculum est odiosa illius ueritatis cognitio.

Solutio argumentorum patet.