Distinction 10

<Vtrum Spiritus Sanctus procedat ut amor>

Nunc uero, etc. Distinctio x. Hic queritur utrum Spiritus Sanctus procedat ut amor1.

<1.> Et uidetur quod non. Amor enim est passio quedam. Set in Deo non est aliqua passio. Ergo nichil procedit in diuinis ut amor.

<2.> Preterea. Spiritus Sanctus est persona subsistens. Amor non nominat personam subsistentem set magis actionem siue passionem quandam. Non ergo Spiritus Sanctus procedit ut amor.

<3.> Preterea. Processiones diuinarum personarum representantur in sacra scriptura per similitudines in creaturis, sicut dicitur Eph. iii: omnis paternitas, etc. Set nulla res subsistens inuenitur in creaturis que procedat per modum amoris. Non igitur procedit aliquid in diuinis per modum amoris.

<4.> Preterea. Amor est uoluntate. Set nulla persona diuina procedit uoluntate, cum hoc sit propium creature, ut dicit Augustinus. Ergo Spiritus Sanctus non procedit per modum amoris.

Contra est ratio Augustini quam ponit in littera.

Responsio. Dicendum quod in qualibet natura intellectiua, necesse est ponere duas operationes: unam scilicet intellectus, et aliam uoluntatis. Cum igitur Deus sit maxime intelligens, oportet istas operationes in ipso ponere, non quod differant in Deo, set differunt ex parte nostra secundum rationem tantum, quia cum loquimur de Deo, oportet nos loqui de ipso ut de intelligente et uolente, cum tamen intellectus et uoluntas sint unum in Deo. Quandocumque autem intelligitur aliquid, oportet ipsum intellectum siue ipsam rem intellectam esse in intelligente. Similiter autem et quandocumque aliquid amatur, oportet ipsum esse in amante, iuxta quod etiam Apostolus loquitur ad Phil., dicens eo quod habeam uos in uisceribus ???, etc. Quando ergo homo intelligit siue cognoscit se, est in seipso secundum esse intelligibile, et hoc uocatur uerbum suum. Quando ergo amat se, est in seipso ut in amante. Deus ergo cum perfecte intelligat se, est in seipso ut intellectum in intelligente. Et hoc est uerbum suum, scilicet conceptio intellectus sui. Cum uero perfecte amet se, est in seipso ut amatum in amante, et hoc uocatur Spiritus Sanctus. Et quia in Deo suum intelligere et suum amare est suum esse, ideo et2 uerbum et Spiritus Sanctus habent naturam et totam substantiam Patris, set differunt relationibus, ut supra dictum est. Patet ergo sicut in diuinis uerbum procedit per modum intellectus, ita Spiritus Sanctus per modum amoris.

Ad primum ergo dicendum quod est duplex appetitus: scilicet sensibilis, qui diuiditur per irascibilem et concupiscibilem, <et> intellectualis, qui per electionem siue per uoluntatem. Sunt autem quedam operationes communes utrique, scilicet amare et irasci et huiusmodi, que possunt dupliciter accipi: scilicet prout referuntur ad partem sensitiuam et sunt passiones quedam, et ideo amare isto modo sumptum non est in Deo; item, prout referuntur ad <partem> intellectiuam et sic sunt sine passione, et hoc modo amor est in Deo, prout scilicet referuntur ad intellectiuam.

Ad secundum dicendum quod proprie persona Spiritus Sancti dicitur procedere per modum amoris, sicut Filius per modum intellectus, non quia Filius sit ipsum intelligere, set quia est ipsa res intellecta siue ipsum intellectum, ita et3 Spiritus Sanctus est res amata siue ipsum amatum. Et ideo amor qui est Spiritus Sanctus non dicit actionem set rem quandam et rem subsistentem, cum id quod est in Deo amante subsistat. Et4 ideo Spiritus Sanctus est persona subsistens.

Ad tertium dicendum quod in creaturis bene inueniuntur aliqua procedere per modum uoluntatis, set tamen non subsistunt; cuius ratio est quia nulla creatura inuenitur cuius amare sit suum esse.

Ad quartum dicendum quod aliud est procedere a uoluntate sicut res operata per uoluntatem, et aliud est procedere a uoluntate sicut per modum uoluntatis. Primo modo procedunt creature in quantum scilicet uoluntate Dei create sunt. Secundo modo procedit Spiritus Sanctus in quantum scilicet procedit per modum amoris. Et quia uoluntas in diuinis est naturalis, ideo amare quo Deus amat se Spiritu Sancto est a uoluntate diuina naturaliter; propter quod et Spiritus Sanctus dicitur naturaliter procedere, quia scilicet procedit per uoluntatem naturalem.

<Vtrum amor in diuinis dicatur essentialiter uel personaliter>

Hic queritur utrum amor in diuinis dicatur essentialiter uel personaliter5.

<1.> Et uidetur quod personaliter tantum. Sicut enim Filius in diuinis procedit ut uerbum, ita Spiritus Sanctus ut amor. Set uerbum in diuinis dicitur tantum personaliter, ergo et amor.

<2.> Preterea. Omne quod procedit in diuinis semper personaliter dicitur; essentia enim non procedit. Set amor designatur ut procedens ab amante. Ergo amor dicitur semper personaliter.

<3.> Preterea. Si caritas quandoque dicitur in diuinis essentialiter et quandoque personaliter, ergo <eodem> modo sapientia et bonitas et huiusmodi attributa. Set huiusmodi attributa non dicuntur personaliter, eo quod dicantur essentialiter in diuinis. Caritas ergo cum dicatur essentialiter, nullo modo dicitur personaliter in diuinis.

Contra. Diligere in diuinis dicitur essentialiter quia in Deo suum diligere est suum esse. Amor ergo6 in diuinis dicitur essentialiter.

Responsio. Dicendum quod in actione intellectus intelligentis et in actione uoluntatis uolentis est inuenire aliquid simile; hoc scilicet quod sicut per actionem intellectus intelligentis oportet quod intelligatur res intellecta in intellectu intelligentis existere, ita per actionem uoluntatis, que est amare, oportet quod res amata intelligatur in ipso amante existere. Est7 etiam inuenire aliquid dissimile: hoc scilicet quod res intellecta existens in intellectu intelligentis habet proprium nomen, scilicet hoc nomen uerbum, hoc enim nomine nominamus conceptionem intellectus; res autem amata in ipso amante existens non habet proprium nomen quo ipsam rem amatam in ipso amante existentem nominemus. Vnde aliter oportet nos loqui ibi et aliter hic. Quia enim in ipsa actione intellectus, res intellecta habet proprium nomen distinctum ab ipsa actione, ideo dicimus quod intelligere quod est actio intellectus dicitur essentialiter in diuinis, set uerbum est personale. Quia uero in actione uoluntatis res amata prout est in amante non habet proprium nomen, non potest significari nisi nomine communi et ipsi operationi et ipsi rei amate, scilicet nomine amoris. Et ideo amor <dicitur> et8 essentialiter et personaliter. Si enim haberet proprium nomen, amare in diuinis diceretur solum essentialiter; set quia non habet, ut dictum est, ipsa res amata uocatur amor. Sic ergo si9 amor in diuinis sumatur pro ipsa actione uoluntatis que est amare, dicendum est quod est essentiale; si uero pro eo quod procedit per modum10 amoris, sic est personale.

Ad primum ergo dicendum quod non est simile, quia in diuinis uerbum duo habet: unum scilicet quia procedit quod procedit per modum intellectus; aliud uero quod habet proprium nomen. Et ideo uerbum dicitur personaliter tantum. Spiritus uero Sanctus licet procedat per modum amoris, non tamen hoc habet proprium nomen, ut dictum est, set commune; et ideo non dicitur tantum personaliter amor in diuinis, set est etiam essentiale, ut dictum est.

Ad secundum dicendum quod in processione que est per modum amoris in diuinis, potest amor dupliciter significari: uel <ut> ipsa actio amantis, et sic amor est essentiale; uel ut ipsa res amata, et sic cum sit persona subsistens, ut iam patet, amor est personale. Amoris tamen sic accepti aut sic non est differentia realis set tantum secundum rationem, et hec causatur ex intellectu nostro.

Ad tertium dicendum quod11 si caritas acciperetur semper pro ipsa actione uoluntatis que est amare, diceretur tantum essentialiter et <non> personaliter in diuinis. Nunc autem accipitur etiam12 pro ipsa re que procedit ut amor, eo quod non habeat proprium nomen, ut dictum est. Et ex hoc habet amor quod sit personale in diuinis.

<Vtrum Spiritus Sanctus sit unio siue nexus Patris et Filii>

Hic queritur utrum Spiritus Sanctus sit unio siue nexus Patris et Filii13.

<1.> Et uidetur quod <non>. Distinctio enim opponitur unioni. Set Spiritus Sanctus procedit ut persona distincta a persona Patris et Filii. Ergo non, etc.

<2.> Preterea. Nexus uidetur esse14 quoddam medium inter connectentia. Set Spiritus Sanctus non procedit ut medius, set ut tertia in Trinitate persona. Non est ergo, etc.

<3.> Preterea. Pater et Filius sunt unum per essentiam. Non ergo indigent aliquo alio quo uniantur.

Contra. Dionisius dicit quod amor est uirtus unitiua. Set Spiritus Sanctus est amor Patris et Filii. Ergo est unio et nexus eorum.

Responsio. Dicendum quod de ratione amoris est unire amantes et amatos, cum trahat et quasi transformet amantem in amatum. Cum Spiritus Sanctus procedat ut amor Patris et Filii, ut dictum est, manifestum est quod est unio quedam et nexus eorum.

Ad primum ergo dicendum quod in Spiritu Sancto est duo considerare, scilicet in quantum est persona subsistens et sic est distinctus, et in quantum est amor et sic est unio.

Ad secundum dicendum quod Spiritus Sanctus in quantum est persona subsistens non est medium uniens Patris et Filii, quia sic distinguitur ab eis; set quantum ad actum mediationis, quia enim procedit ut amor, ex hoc habet ut uniat.

Ad tertium dicendum quod Pater et Filius sunt unum dupliciter: per essentiam, et sic dicit: ego et Pater unum sumus, Io.15; et per consonantiam amoris, et hec unio est per Spiritum Sanctum, et de hac dicitur Io.: ut sint unum in nobis sicut et nos unum sumus, scilicet per consonantiam amoris. Hoc enim modo omnes unum sumus in Deo et non per essentiam. Si enim non esset alia unio in diuinis nisi per essentiam, non diceret Dominus, ut sint unum in nobis sicut et nos unum sumus. Vnde intelligitur de unitate que est per consonantiam amoris.

<Vtrum hoc nomen Spiritus Sanctus conueniat

tertie in Trinitate persone>

Hic queritur utrum hoc nomen Spiritus Sanctus conueniat tertie in Trinitate persone16.

<1.> Et uidetur quod non. Nomen enim est causa cognitionis rei nominate. Nulla autem res proprie cognoscitur per nomen commune. Ergo cum hoc nomen spiritus sit commune Patri et Filio, quia et Pater spiritus est et Filius spiritus est, uidetur quod non conueniat tertie persone.

<2.> Preterea. Spiritus significat substantiam. Set in diuinis persone distinguuntur solis relationibus. Non ergo conuenit hoc nomen spiritus alicui persone in diuinis.

<3.> Preterea. Conceptio intellectus est spiritualior quam operatio uoluntatis. Si ergo hoc nomen spiritus deberet conuenire alicui persone in diuinis, magis est conueniens ei qui procedit per modum intellectus quam ei qui procedit per modum uoluntatis.

<4.> Preterea. Hoc nomen sanctus pertinet ad bonitatem Dei. Set bonitas est essentialis in diuinis. Non ergo debuit addi hoc nomen sanctus quod est essentiale huic quod dicitur spiritus quod est personale.

Contra est17 quia Dominus sic uocat tertiam in Trinitate personam, Mt. ultimo, dicens, batizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti.

Responsio. Dicendum cum Augustino quod quia Spiritus Sanctus est unio Patris et Filii, ideo habet nomen commune. Set iuxta hoc attendendum est quod hoc quod dicitur Spiritus Sanctus potest dupliciter sumi: quia uel in ui orationis ut sint quasi due partes, et sic essentiale et commune, quia Pater et spiritus est et sanctus est, et Filius spiritus est et sanctus est; uel in ui unius dictionis, et sic hoc nomen Spiritus Sanctus per usum ecclesie ab ipso inspirate18 apropriatur tertie persone.

Vel est dicendum aliter quod hoc nomen Spiritus Sanctus proprie conueniat tertie persone. Nam hoc nomen spiritus est proprie sumptum ab actu animalis qui est spirare et respirare; unde flatus hominis19 et cuiuslibet animalis dicitur spiritus. In flatu autem duo sunt, scilicet inuisibilitas et quidam inpulsus. Vnde cum dicitur per translationem, ad duo transfertur: scilicet ad omne inuisibile, et sic omnes substantie inmateriales dicuntur spiritus, et hoc modo angeli et demones dicuntur spiritus; similiter etiam ad omnia que habent aliquem inpulsum siue sit in corporalibus ut uentus siue in spiritualibus ut ira et furor et huiusmodi. Sic ergo quandoque inponitur nomen spiritus ad significandum substantiam spiritualem, quandoque inpetum aliquem; unde dicitur in Ps.: spiritus procellarum. Si ergo in diuinis accipiatur nomen spiritus prout transfertur ad significandum substantiam inmaterialem, sic est essentiale in diuinis. Si uero accipiatur20 secundum quod inponitur ad significandum inpulsum et motum quendam, sic est proprium nomen persone, que procedit in diuinis per modum amoris. Illud namque quod maxime inpellit aliquem ad communicandum siue dandum alicui est amor, quia amor meus pondus meum, eo feror quocumque feror, ut dicit Augustinus. Et ideo quia tertia persona procedit ut amor et est causa productionis rerum et communicationis bonitatis diuine in creaturis, proprie uocatur Spiritus. Quia uero amor ille reflectitur in Deum, quia Deus Spiritu Sancto diligit se et Filium, et quia omnes creaturas inpellit in Deum in quantum per amorem adheremus Deo, et ex hoc homo efficiatur sanctus, ex perfecta scilicet inhesione ad Deum, ideo persona que procedit ut amor, non solum dicitur Spiritus set etiam Spiritus Sanctus.

Ad primum ergo dicendum quod sicut iam patet, hoc nomen spiritus quandoque est commune et quandoque non. Non autem est proprium tertie persone prout est commune, ut dictum est.

Ad secundum dicendum quod secundum quod significat substantiam inmaterialem, sic non conuenit tertie persone, ut dictum est, set alio modo.

Ad tertium dicendum quod si hoc nomen spiritus accipiatur pro subtilitate, sic inmaterialius est aliquid in intellectu nostro quia est ibi omnino depuratum et abstractum, quam in uoluntate cuius est non abstrahere set applicare ad res ipsas illud quod est in ea. Et sic in nobis in quibus est aliquid magis et minus materiale, conceptio intellectus dicitur proprius spiritus quam actio uoluntatis. Et secundum hoc in diuinis non ponitur nomen spiritus tertie persone. Si uero accipiatur pro ipso inpulsu, sic quia intellectus non inpellit ad aliquid nisi mediante amore, ideo potius ipsa actio uoluntatis uocatur spiritus quam conceptio intellectus. Vnde cum hoc nomen in diuinis aproprietur persone quantum ad actum istum, proprius conuenit persone que procedit per uoluntatem quam persone que procedit in modo intellectus.

Ad quartum dicendum quod tertia persona non dicitur Spiritus Sanctus prout li sanctus est essentiale et commune tribus personis, set prout est amor reflexus in Deum et inpellens ad inhesionem Dei.