Distinction 11

<Vtrum Spiritus Sanctus procedat a Patre tantum>

Hic dicendum est, etc. Hic queruntur tria. Primo, utrum Spiritus Sanctus procedat a Patre tantum. Secundo, utrum Spiritus Sanctus distincgueretur a Filio si non procederet ab eo. Tertio, utrum procedat a Patre et Filio in quantum sunt unum uel in quantum sunt duo.

Ad primum sic proceditur.

<1.> Videtur quod Spiritus Sanctus procedat a Patre tantum. Dyonisius enim in libro De diuinis nominibus dicit quod de illa supersubstantiali diuinitate, nichil omnino dicendum est nisi quod in scripturis sacris traditum est. Set in scriptura sacra nunquam inuenitur quod Spiritus Sanctus procedat a Filio. Non ergo dicendum est quod procedat a Filio set a Patre tantum.

<2.> Preterea. Illud quod sufficienter potest fieri per unum, nunquam fit per duo. Set Pater est sufficiens ad spirandum Spiritum Sanctum, ergo ipse solus spirat. Non ergo procedit a Filio.

<3.> Preterea. Nichil sinplex procedit a duobus. Set Spiritus Sanctus est sinplicissimus. Ergo non procedit a Patre et Filio, set a Patre tantum.

<4.> Preterea. Si Spiritus Sanctus procedat a Patre et Filio, et Filius a Patre tantum, uidetur quod Spiritus Sanctus sit minor Filio. Set hoc est inconueniens, ergo et primum. Non ergo procedit a Filio.

<5.> Preterea. Spiritus Sanctus amor est. Amor autem est unius, quia unius rei unus est amor. Ergo non procedit a duobus set a Patre tantum.

Contra est quod dicitur Io. 14: ille me clarificabit quia de meo accipiet. Et loquitur ibi proprie de Spiritu Sancto; sic ergo Spiritus Sanctus accipit a Filio. Constat autem quod non accipit partem substantie eius, quia substantia Filii est indiuisibilis, ergo totam substantiam Filii. Set ex hoc quod Spiritus Sanctus accipit totam substantiam Patris, que est eadem cum substantia Filii, procedit a Patre. Ergo et eodem modo quia accipit totam substantiam Filii procedit a Filio.

Responsio. Dicendum est quod1 et dicere seu tenere Spiritum Sanctum procedere solum a Patre et non a Filio cum pertinatia est heresis; nam omne illud ad quod sequitur aliquod inconueniens in fide, si pertinaciter defenditur, est heresis. Et ideo Magister dicit quod quidam heretici2 dicebant scilicet contrarium. Et ideo dicendum est quod omnino tenendum est quod Spiritus Sanctus a Patre Filioque procedit. Ad cuius euidentiam sciendum est quod arriani dicentes Filium esse creaturam Dei et non consubstantiale Patri, posuerunt ipsum Filium procedere uoluntate et non natura. Similiter et maccedoniani dicebant de Spiritu Sancto quod scilicet esset creatura et quod uoluntate et non natura diuina procederet. Set hoc iam sicut patet falsum est. Probatum est enim quod natura procedunt unus per modum intellectus, scilicet Filius3, qui procedit ut uerbum, et alius per modum uoluntatis, scilicet Spiritus Sanctus, qui procedit ut amor. Habito ergo quod Filius et Spiritus Sanctus procedant naturaliter, manifestum est quod Spiritus Sanctus procedit a Filio. Constat enim quod Pater et Filius non distinguntur in natura, set solum in relationibus; et quicquid habet Pater in natura sua totum attribuitur Filio et e conuerso, preter ea que pertinent ad rationem relationum. Si ergo Spiritus Sanctus procedit naturaliter a Patre, cum quicquid sit a Patre naturaliter sit etiam a Filio (sunt enim eiusdem nature), firmiter tenere oportet quod Spiritus Sanctus procedat etiam a Filio.

Et notandum quod sicut dicit beatus Iohannes4, Christus uenit in hunc mundum ut dissoluat opera dyaboli; et ideo dyabolus inmisit speciales errores contra dignitatem Filii. Vnde sicut per arrianos uoluit ei auferre dignitatem, quod scilicet non esset Filius naturalis Patris et consubstantialis sibi; ita et hic per macedonianos molitus est auferre et ei hanc dignitatem, scilicet quod Spiritus Sanctus non procedat ab eo.

Ad primum ergo dicendum quod licet in sacra scriptura non inueniatur expressum quod Spiritus Sanctus procedat a Filio, tamen nichil prohibet dicere ipsum a Filio procedere, quia in multis locis inueniuntur quedam dicta de Patre cum exclusione5 et tamen illa conuenient Filio. Vnde sciendum est quod quicquid in sacra scriptura inuenitur dictum de una persona totum attribuitur aliis, nisi sola illa que dicunt oppositionem relationis, quia in illis solis persone distinguntur. Hoc ergo quod dicitur Spiritus qui a Patre procedit et alia huiusmodi, et cum non habeant oppositionem relationis, ita attribuendum est Filio sicut Patri. Greci tamen dicunt, ut dictum est, quod profluit et existit a Filio et huiusmodi, que sunt etiam magis propria ad exprimendum modum quo Spiritus Sanctus procedit, licet secundum nomen non uideatur idem; quod quidem nomen inpositum est ad significandum modum illum, quia non inuenitur nomen proprium quo modus processionis designetur. Et ideo utimur illo communi scilicet nomine processionis. Vnde ex hoc apparet grecorum dementia.

Ad secundum dicendum quod uerum est in hiis que fiunt propter finem. Set communio Patris et Filii ad spirationem6 Spiritus Sancti non est propter finem aliquem, set hec est de necessitate nature; quia cum eadem sit natura Patris et Filii, quicquid facit Pater facit Filius.

Ad tertium dicendum quod licet Spiritus Sanctus procedat a Patre et Filio, non tamen propter hoc sinplicitati eius derogatur, quia Pater et Filius sunt unum principium Spiritus Sancti uirtute nature qua spirant naturaliter, sicut sunt unum principium creaturarum que diuina uoluntate producuntur.

Ad quartum dicendum quod licet Spiritus Sanctus procedat a Filio, propter hoc tamen non est minor eo, quia hoc pertinet ad relationes secundum quas non queritur quis maior sit quo, set quis sit ex quo.7

<Vtrum Spiritus Sanctus distingueretur a Filio

si non procederet ab eo>

Ad secundum sic proceditur.

<1.> Videtur quod Spiritus Sanctus distingueretur a Filio etiam si non procederet ab eo. Anselmus enim dicit in libro De processione Spiritus Sancti, habent a Patre utique esse Filius et Spiritus Sanctus, set diuerso modo, quia alter nascendo alter procedendo, ut alii sint per hoc adinuicem. Et postea subdit, nam si per aliud non essent plures, Filius et Spiritus Sanctus per hoc solum essent diuersi. Ergo si Spiritus Sanctus a Filio non procedat, tamen remanet ab eo personaliter distinctus propter diuersum modum originis.

<2.> Preterea. Sicut Filius natiuitate est Filius, ita Spiritus Sanctus processione est Spiritus Sanctus. Set Filius distinguitur personaliter a Spiritu Sancto ex eo quod nascendo est a Patre. Ergo Spiritus Sanctus personaliter distinguitur a Filio eo quod processione est a Patre. Et ita etiam si non procederet a Filio, uidetur quod personaliter distinguatur ab eo.

<3.> Preterea. Inpossibile est quod una ypostasis secundum unam naturam duabus processionibus procedat, quia ypostasis secundum hoc procedit quod naturam accipit. Vnde Filius duas habet natiuitates secundum duas naturas. Set in diuinis sunt due processiones, una que est per modum natiuitatis, et alia que est per modum spirationis. Inpossibile est igitur quod una et eadem persona hiis duabus processionibus procedat. Necessarium est ergo quod sint due persone distincte que hiis duabus processionibus procedant. Et sic Spiritus Sanctus remanet personaliter distinctus a Filio etiam si ab eo non procedat.

<4.> Preterea. Ex processione sequitur relatio in diuinis. Set si sunt due processiones in diuinis, oportet quod sint due relationes consequentes duas processiones8. Ergo cum relatio constituat personam, oportet quod sint due persone, et sic idem quod prius.

Contra. Ricardus de Sancto Victore in ii De Trinitate dicit quod non potest in diuinis esse nisi unus solus qui de se procedentem non habeat. Si autem Spiritus Sanctus a Filio non procedit, sicut Spiritus Sanctus non habet de se procedentem, ita nec Filius habebit. Ergo Filius et Spiritus Sanctus erit unus solus.

Responsio. Dicendum est quod inpossibile est quod Spiritus Sanctus distinguatur a Filio personaliter si ab eo non procedat. Videmus enim quod nulla diuersitas causat distinctionem rerum formalem nisi ratione alicuius oppositionis. Vnde inuenimus quod cuiuslibet generis differentie sunt opposite. Et ideo in natura diuina non potest esse nec intelligi aliqua distinctio, cum sit una, non solum genere set etiam numero nisi per aliquam oppositionem. Cum ergo persone distinguantur in diuinis, de necessitate oportet nos ponere ibi aliquam oppositionem, quia quantumcumque aliqua uideantur secundum rationem diuersa, sicut sunt essentialia attributa, non distingunt personas quia adinuicem non opponuntur. Similiter plures notiones sunt in una persona diuina quia non opponuntur adinuicem, sicut in Patre innascibilitas, paternitas, et spiratio actiua. Et ideo oportet quod persone distinguantur per oppositionem aliquam; non autem per oppositionem contrarietatis, quia sic esset aliquid inperfectum in diuinis; nec per oppositionem habitus et priuationis, quia dicunt inperfectionem quandam; ergo per oppositionem relationis. Vbi ergo non est oppositio relatiua in diuinis, non potest esse realis distinctio que est distinctio personalis. Set si Spiritus Sanctus non procedat a Filio, non erit aliqua oppositio inter ipsum et Filium; et ideo non distinguetur personaliter Spiritus Sanctus a Filio.

Nec potest dici quod oppositio affirmationis et negationis sufficiat ad hoc, quia talis oppositio consequitur distinctionem, non autem causat eam, cum existens ab aliquo distinguatur per aliquid sibi inherens substantialiter uel accidentaliter. Quod autem hoc9 non sit hoc, sequitur ex hoc quod sunt distincta. Similiter etiam patet quod ueritas cuiuslibet negatiue in existentibus supra ueritatem affirmatiue fundatur, sicut ueritas huius negatiue ethiops non est albus fundatur supra ueritatem huius affirmatiue10 ethiops est niger. Et ideo oportet omnem differentiam que est per oppositionem affirmationis et negationis reduci in differentiam alicuius affirmatiue oppositionis. Vnde non potest esse prima distinctionis ratio inter Spiritum Sanctum et Filium ex hoc quod est unus genitus non spiratus, et alter spiratus et non genitus, nisi preintelligatur distinctio inter spirationem et generationem et inter Filium et Spiritum Sanctum per aliquam oppositionem duarum affirmationum.

Ad primum ergo dicendum quod Spiritus Sanctus distinguitur personaliter a Filio in hoc quod origo unius differt ab origine alterius, quia Filius est a Patre solo, Spiritus Sanctus a Patre et Filio. Et hoc non posset esse nisi11 Spiritus Sanctus a Filio esset.

Ad secundum dicendum quod uerum est quod Filius natiuitate, id est per natiuitatem, est Filius, tamen12

Ad tertium dicendum quod in diuinis non possunt esse due processiones nisi per hoc quod Spiritus Sanctus procedat a Filio.

Ad quartum dicendum quod si persone per processionem non haberent oppositionem, nec relationes consequentes processiones essent opposite. Et ideo non oportet quod si relationes sint due, quod persone ex hoc sint due distincte, nisi ipse relationes opponantur; nam in Patre sunt due relationes, scilicet paternitas qua refertur ad Filium, et actiua spiratio qua ad Spiritum Sanctum. Non autem inuenitur aliqua oppositio relatiua inter Filium et Spiritum, nisi quod Spiritus Sanctus sit a Filio.

<Vtrum Spiritus Sanctus procedat a Patre et Filio

in quantum sunt unum uel in quantum sunt duo>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod Spiritus Sanctus procedat a Patre et Filio solum in quantum sunt unum. Spiritus enim Sanctus procedit a Patre et Filio naturaliter. Set Pater et Filius sunt unum in natura. Ergo procedit ab eis in quantum sunt unum.

<2.> Preterea. Pater et Filius sunt unum principium Spiritus Sancti. Ergo procedit ab eis in quantum sunt unum.

Contra. Spiritus Sanctus procedit a Patre et Filio ut nexus. Set nexus non est nisi duorum. Ergo procedit ab eis in quantum sunt duo.

Responsio. Dicendum quod Spiritus Sanctus procedit a Patre et Filio, et13 in quantum sunt unum et in quantum sunt duo. In omni enim operatione considerandum est quis operatur et quo operatur. Si in processione ergo Spiritus Sancti consideremus quis producit siue ipsum suppositum, sic cum producant Pater et Filius, et Pater et Filius sint due persone distincte, dicendum est quod procedit a Patre et Filio in quantum sunt duo. Si uero consideremus quo producit, cum Pater et Filius producant Spiritum Sanctum natura et sint in natura unum, dicendum est quod procedit ab eis14 in quantum sunt unum.

Et per hec patet responsio ad obiecta.