Distinction 12

<Vtrum sit aliquis ordo processionis Spiritus Sancti

ad generationem Filii>

Item queritur, etc. Hic queruntur tria. Primo, utrum sit aliquis ordo processionis Spiritus Sancti ad generationem Filii. Secundo, utrum Spiritus Sanctus secundum aliquem ordinem procedat a Patre et Filio. Tertio, utrum Spiritus Sanctus procedat a Patre per Filium.

Ad primum sic proceditur.

<1.> Videtur quod generatio Filii precedat processionem Spiritus Sancti. Omne enim ex quo est alterum precedit illud quod est ex eo ordine nature. Set Spiritus Sanctus procedit a Filio. Ergo Filius precedit Spiritum Sanctum ordine nature. Cum ergo generatio se habeat ad Filium sicut processio ad Spiritum Sanctum, uidetur quod generatio Filii precedat processionem Spiritus Sancti ordine nature.

<2.> Preterea. In mente est ymago Trinitatis. Set amor qui representat personam Spiritus Sancti presupponit notitiam que representat personam Filii. Processio ergo Spiritus Sancti quam representat processus amoris presupponit ordine nature generationem Filii quam representat processus notitie.

<3.> Preterea. Spiritus Sanctus procedit ut Spiritus Filii. Filius autem non procedit ut Filius Spiritus Sancti. Ergo generatio qua procedit Filius precedit processionem qua procedit Spiritus Sanctus.

Contra. In diuinis est summa eternitas. In eternitate non est prius et posterius. Ergo generatio Filii in diuinis non precedit processionem Spiritus Sancti.

Responsio. Dicendum quod ordo ita est coniunctus numero quod inpossibile est esse numerum ubi non est ordo. Inuenitur autem in rebus triplex ordo. Nam aliqua se habent ad inuicem secundum causam et causatum, et hic est ordo nature secundum quod unum est ex alio. Aliqua uero se habent ut perfecta et inperfecta, et in hiis est ordo perfectionis siue dignitatis. Item tertio inuenitur ordo secundum quantitatem; et quia in quantitate consequntur se magnitudo et motus et tempus, ideo ordo in quantitate prius inuenitur in magnitudine, deinde in motu, et postmodum in tempore. Et inpossibile est esse pluralitatem ubi non est inuenire aliquem istorum ordinum. In rebus autem creatis inuenitur pluralitas; unde necesse est esse in eis aliquem ordinem uel magnitudinis, motus et temporis et aliorum omnium que dicta sunt, sicut in illis que habent quantitatem; uel perfectionis et cause tantum, sicut in illis que quantitate carent.

Cum ergo in diuinis sit pluralitas personarum, ut supra ostensum est, necesse est esse ibi aliquem ordinem; non autem ordinem qui est in quantitate, cum quantitate careant; non ordinem dignitatis siue perfectionis, cum eadem sit perfectio Patris et Filii et Spiritus Sancti; ergo ordinem originis. Dico ergo quod processionis Spiritus Sancti ad generationem Filii est ordo originis tantum siue nature, quo una est ex alia non una prior alia, et non quantitatis neque dignitatis.

Solutio autem ad obiecta iam patet, quia non concludunt nisi secundum ordinem qui attenditur uel quantum ad dignitatem uel quantum ad quantitatem.

<Vtrum Spiritus Sanctus secundum aliquem ordinem procedat

a Patre et Filio>

Ad secundum sic proceditur.

<1.> Videtur quod Spiritus Sanctus procedat ordinatim a Patre et Filio. Nam sicut dicit Ieronimus, Spiritus Sanctus procedit a Patre proprie. Hoc autem non dicitur de Filio. Ergo procedit ab eis secundum aliquem ordinem.

<2.> Preterea. Pater non habet a Filio quod spiret. Filius uero habet a Patre hoc, scilicet quod spiret Spiritum Sanctum. Est igitur in processione Spiritus Sancti aliquis ordo, scilicet quod unus habet ab alio quod spiret.

<3.> Preterea. Vbicumque est inuenitur dualitas est inuenire aliquem ordinem. Set Pater et Filius spirant Spiritum Sanctum ut sunt duo. Ergo est ibi aliquis ordo. Ergo procedit ab eis secundum aliquem ordinem.

Contra. Pater et Filius sunt unum principium Spiritus Sancti, et est una processio. Non ergo secundum aliquem ordinem procedit Spiritus Sanctus a Patre et Filio.

Responsio. Dicendum quod de processione Spiritus Sancti possumus dupliciter loqui, quia aut quantum ad ipsam spirationem aut quantum ad ipsos spirantes. Si autem loquamur de ea quantum ad ipsos spirantes, sic dico quod in spirantibus est ordo in quantum scilicet unus habet ab alio quod sit spirans. Si uero loquamur de ea quantum ad ipsam spirationem, tunc non est inuenire in ea aliquem ordinem, cum Pater et Filius una uirtute et equaliter spirent1 et una sit spiratio amborum.

Et sic patet solutio ad obiecta, quia ordo ille quem concludunt esse in huiusmodi processione Spiritus Sancti non est quantum ad ipsam spirationem set quantum ad spirantes.

<Vtrum Spiritus Sanctus procedat a Patre per Filium>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod Spiritus Sanctus non procedat2 a Patre per Filium. Illud enim per quod aliquis operatur aliquid est instrumentum. Si ergo Spiritus Sanctus procedit a Patre per Filium, Filius erit instrumentum Patris. Set hoc est inconueniens. Non ergo procedit a Patre per Filium.

Contra est quod Ylarius dicit hoc in littera.

Responsio. Dicendum quod quando dicitur aliquis operari per aliud, li per semper designat causam operationis. Operatio autem est media inter ipsum operantem et operatum. Causa igitur operationis potest considerari uel prout exit ab ipso operante, prout scilicet est causa operanti ut operetur; uel prout terminatur in operatum, in quantum scilicet est causa operato3 ut fiat. Si autem accipiatur causa operationis prout exit ab ipso operante, sic potest designare causam efficientem -- sicut cum dicimus quod baliuus operatur per regem, rex enim est causa baliuo quod operetur -- et causam formalem -- sicut cum dicimus quod ignis calefacit per calorem, calor enim est causa qua ignis formaliter calefacit. Si uero accipiatur causa prout terminatur ad ipsum operatum, tunc illud per quod aliquid fit non est causa operanti ut operetur, set operato ut fiat, sicut cum dicitur quod magister percutit baculo, tunc baculus non est causa magistro quod percutiat, set discipulo quod sentiat percussionem.

Cum ergo dicitur in diuinis quod Pater operatur in creaturis per Filium, si li per designet causam operationis prout exit ab ipso operante, sic dico quod Filius non est causa efficiens Patri cum Pater a nullo habeat quod operetur; set est quasi causa formalis, in quantum scilicet Filius est ars4 et sapientia et uerbum Patris qua omnia producit. Et sic dicitur quod Pater operatur per Filium, id est per sapientiam suam. Si uero designet causam operationis prout terminatur ad ipsas creaturas, tunc Pater dicitur operari per Filium in quantum scilicet producendo ipsum dedit ei uirtutem suam qua omnia producit in esse. Quia Spiritus Sanctus non refertur ad Patrem et Filium ut artificiatum ad artificem, cum naturaliter procedat, ideo cum dicitur quod Spiritus Sanctus procedit a Patre per Filium, li per non designat hoc scilicet quod Filius sit principium processionis Spiritus Sancti secundum primum modum, secundum scilicet quod operatio exit ab operante; nec etiam quantum ad secundum modum quia ibi quasi operatio prime5, cum in diuinis non sit primum et secundum; set dicitur Spiritus Sanctus procedere a Patre per Filium in quantum Filius spirat Spiritum Sanctum eadem uirtute qua et Pater. Pater enim dedit Filio eandem uirtutem spirandi quam ipse habet.

Ad illud ergo quod obicitur quod si Spiritus Sanctus procedit a Patre per Filium ergo Filius erit instrumentum, dicendum est quod non sequitur, quia instrumentum non est idem cum artifice, nec habet eandem uirtutem numero. Set Filius est idem cum Patre, et eadem uirtute numero spirat Spiritum Sanctum et producit omnia qua et Pater. Vnde <Pater> dicitur operari per Filium, quia eandem uirtutem numero quam ipse habet dat Filio.