<De distinctione nominum essentia, subsistentia, substantia, persona et ypostasis>

Predictis autem, etc. Hic queruntur quatuor. Primo1, de distinctione nominum, scilicet, essentia, subsistentia et substantia et persona et ypostasi. Secundo, utrum hoc nomen persona dicatur proprie in diuinis. Tertio, utrum hoc nomen persona significet essentiam uel relationem. Quarto, utrum hoc nomen persona predicetur pluraliter in diuinis.

Ad primum sic proceditur.

<1.> Videtur quod hec nomina2 scilicet essentia et ypostasis non differunt. Essentia enim significat substantiam rei. Set hoc nomen ypostasis significat substantiam rei, quia dicit indiuiduum subsistens in genere substantie. Ergo essentia et ypostasis non differunt.

<2.> Preterea. Vsia significat substantiam compositam. Set substantia composita est indiuiduum subsistens in genere substantie3. Hoc autem est ypostasis uel persona. Ergo usia et persona siue ypostasis non differunt.

<3.> Preterea. Subsistere est proprium substantie. Set4 non subsistit nisi quod habet in se esse completum5. Esse autem completum non inuenitur nisi in particulari, cum uniuersalia non esse completum <habeant> preter particularia. Cum igitur particulare in genere substantie dicatur ypostasis, uidetur quod subsistentia et ypostasis non differant.

Contra est auctoritas Boetii.

Responsio. Dicendum quod distinctio istorum nominum sumitur penes diuersitatem actuum. Cum enim essentia dicatur ab esse et subsistentia a subsistere et substantia a substare, differentia istorum scilicet essentie, subsistentie et substantie sumitur ab istis tribus. Nam esse commune quoddam est substantiis6 et accidentibus. Subsistere autem inportat determinatum modum essendi prout aliquid est ens per se, et hoc est proprium substantie, nam accidentia habent esse et non subsistere. Substare est alii subesse. Ergo omnia ista conueniunt in esse, set sola substantia subsistit. Set quia uniuersalia non substant accidentibus, particularia tantum in genere substantie habent substare. Est igitur essentia illud quo res est; illud autem quo res est sunt principia ex quibus res componitur. Nichil autem aliud est essentia quam complectens in se omnia principia essendi, et hoc est quiditas siue diffinitio rei. Subsistentia dicit principia propria substantie, unde inportat rationem generis et speciei. Ypostasis autem inportat indiuiduum quodcumque in genere substantie quia substat accidentibus et generibus. Sic ergo indiuiduum et habet esse ex principiis communibus, subsistere ex7 natura generis et speciei, substare uero ex principiis indiuiduantibus. Persona autem ab ypostasi differt in hoc, quia sicut8 ypostasis se habet ad omnes substantias, ita persona se habet solum ad substantias rationales, nam indiuiduum in genere substantie rationalis siue intellectualis uocatur persona sicut angelus siue hic homo; indiuiduum uero in aliis substantiis inrationabilibus <uocatur ypostasis>. Ergo idem est persona in substantiis rationabilibus quod ypostasis in inrationabilibus. Sic ergo patet9 quomodo ista nomina conueniunt10 et differunt.

Ad primum ergo dicendum quod substantia dicitur dupliciter. Quandoque enim substantia dicitur ipsa natura rei complectens tantummodo principia essentialia, et hoc idem est quod natura rei. Aliquando substantia dicit ipsum suppositum, id est habens naturam. Dico quod essentia significat11 substantiam primo modo, ypostasis uero secundo modo, et sic non sunt idem ypostasis et essentia.

Ad secundum dicendum quod essentia de sui ratione non includit materiam indiuidualem set communem. Ypostasis uero includit materiam indiuidualem. Et ideo usia et ypostasis, licet dicant quid12 compositum, non sunt idem.

Ad tertium dicendum quod aliud est subsistere et substare, ut dictum est.

<Vtrum hoc nomen persona dicatur proprie in diuinis>

Ad secundum sic proceditur.

<1.> Videtur quod persona non dicatur proprie in diuinis. Nichil enim significans aliquid corporale dicitur proprie in diuinis. Set persona significat aliquid corporale, quia persona est quasi per se sonans quod est sumptum ab homine laruato in teatris. Ergo uidetur quod non13 conueniat Deo nisi methaforice.

<2.> Preterea. Persona est quiddam indiuiduum. Principium autem indiuiduationis est materia. In Deo autem non est materia. Ergo in Deo non est persona.

<3.> Preterea. Persona uidetur dicere maximam compositionem, quia in indiuiduo hominis concurrunt quasi omnes nature ad constitutionem eius. Set Deus est summe sinplex. Ergo uidetur quod nomen persone sibi non conueniat.

Contra. Persona dicitur quasi per se una. Set hoc maxime Deo conuenit. Ergo et nomen persone.

Responsio. Dicendum quod in nominibus est duo considerare, scilicet illud a quo nomen inponitur, et illud ad quod significandum inponitur. Et hec aliquando sunt idem, aliquando non. Non sunt idem in hiis in quibus nomen inponitur ab aliqua proprietate seu accidente sicut in lapide. Nam aliud est ipsa natura lapidis14 et aliud ledere15 pedem a quo inponitur hoc nomen lapis. Idem autem sunt quando16 nomen inponitur ad17 significandum aliquam naturam; sicut hoc nomen18 homo est idem cum animali rationali et mortali ad quod significandum inponitur, et hoc modo non significat19 id a quo inponitur set illud cui20 inponitur. Nomen21 autem persone inpositum est ab hac proprietate que est per se sonare, set est inpositum ad significandum aliquam substantiam rationalem. Sic ergo significat hoc nomen persona aliquid per se subsistens in genere rationalis uel intellectualis nature22. Cum ergo in diuinis sit aliud perfecte in se subsistens, uidetur quod hoc nomen persona proprie in diuinis dicatur quantum ad id ad quod significandum inponitur.

Ad primum ergo dicendum quod non est de ratione huius nominis persona quod significet quid corporale set indiuiduum aliquod in genere rationalis uel intellectualis nature.

Ad secundum dicendum quod persona proprie dicit rem subsistentem. Vnde non sequitur quod non dicatur nisi in rebus in quibus principium indiuiduationis est materia, set etiam in inmaterialibus que indiuiduantur per formas subsistentes.

Ad tertium dicendum quod hoc scilicet quod persona dicat maximam compositionem accidit ad significationem eius, quia nichil aliud est de significatione persone quam quod inportat sua diffinitio scilicet quod sit rationalis nature indiuidua substantia. Quod autem accidit alicui rei non est de significatione eius.

<Vtrum hoc nomen persona significet essentiam uel relationem>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod hoc nomen persona in diuinis significet substantiam seu essentiam. Et hoc patet per auctoritatem Augustini in littera, qui dicit quod cum dicitur quod Pater est persona nichil aliud dicitur quam substantia.

<2.> Preterea. Omnia illa que absolute dicuntur in diuinis significant substantiam. Set hoc nomen persona,23 cum non referatur ad aliud, dicitur absolute in diuinis. Ergo significat substantiam.

Responsio. Dicendum quod significatio alicuius nominis uariatur secundum quod accipitur in communi et secundum quod accipitur in speciali. Contingit autem quod aliquid est de ratione alicuius nominis secundum quod accipitur in speciali quod non est de ratione eius secundum quod accipitur in communi; sicut animal significat quid compositum ex anima sensibili et corpore, set hoc animal scilicet homo significat quid compositum ex anima sensitiua rationem habente et corpore. Item homo significat quid compositum ex corpore et anima rationali, et hic homo significat24 compositum ex hoc corpore et ex hac anima. Hoc ergo nomen <persona> prout sumitur in communi significat quiddam subsistens in natura rationali25 seu intellectuali distinctum ab aliis eandem naturam habentibus. Prout uero sumitur in diuinis significat aliquid subsistens in natura diuina distinctum ab aliis diuinam naturam habentibus. Et hoc quod dico distinctum est quid relatum. Licet ergo26 hoc nomen persona in quantum persona non significet nisi quid subsistens in natura rationali, tamen in Deo significat quid distinctum in natura diuina. Sic ergo in quantum significat quid distinctum in natura diuina, dico quod persona significat in diuinis relationem, set per modum substantie27 in quantum scilicet ipsum relatum est28 subsistens in natura diuina. Significat autem relationem per modum substantie non que est essentia set que est suppositum habens essentiam.

Ad primum ergo dicendum quod ideo Augustinus dicit quod persona significat substantiam, quia attendit ad modum significandi quo significat per modum substantie29, ut dictum est, et ad significationem communem. Boetius autem et alii ad speciale, et ideo dicunt quod significat relationem.

Ad secundum dicendum quod30 persona dicitur absolute in diuinis propter modum significandi in quantum significat per modum subsistentis.

<Vtrum hoc nomen persona predicetur pluraliter in diuinis>

Ad quartum sic proceditur.

<1.> Videtur quod hoc nomen persona <non> possit pluraliter predicari in diuinis ut dicamus ibi esse tres personas. Nichil enim est dicendum in diuinis nisi quod in sacra scriptura habetur. Set sacra scriptura in nullo loco dicit esse tres personas in diuinis. Ergo, etc.

<2.> Preterea. Si dicimus tres personas in diuinis, pari ratione dicemus tres substantias, quia persona est rationalis nature indiuidua substantia. Set non possumus dicere in diuinis esse tres substantias, ergo nec tres personas.

<3.> Preterea. Persona in diuinis dicit indiuiduum subsistens in natura diuina habens diuinitatem. Set hoc est Deus. Si ergo dicimus tres personas in diuinis, eadem ratione et tres deos. Set hoc est inconueniens31. Non ergo dicimus tres personas in diuinis.

<4.> Preterea. Sicut hoc relatum est habens diuinitatem, ita relatio est essentia Dei32. Si ergo dicimus in diuinis tres personas, ex eo quod sunt ibi tres relati, eadem ratione et tres relationes, ergo et tres essentias quod est inconueniens.

Contra est quod dicitur in simbolo: neque confundentes personas neque substantiam separantes.

Responsio. Dicendum quod in predicatione nominum in diuinis, utrum scilicet predicentur pluraliter uel singulariter33, debemus obseruare si illa nomina sint adiectiua uel substantiua. Si quidem fuerint adiectiua sic necessarium est quod accipiant numerum a suppositis quia non significant ut existentia in seipsis set ut adiacentia aliis. Et inde est quod omnia nomina adiectiua pluraliter predicantur in diuinis propter34 plura supposita. Vnde dicimus tres habentes diuinitatem, non tamen tres deos35. Si uero fuerint substantiua, tunc non predicantur nisi in singulari. Vnde quia li Deus ponitur substantiue36, non dicimus nisi unum Deum, unum omnipotentem, unum creatorem. In adiectiuis ergo non est adtendendum ad significationem nominum set solum ad numerum suppositorum; in substantiuis uero ad rem significatam. Et ideo considerandum est utrum in significatione nominum sit aliquid habens multitudinem uel non habens. Si quidem non habeat significatio alicuius nominis in se multiplicitatem37, sic predicatur solum in singulari sicut hoc nomen Deus. Si uero habeat in se multiplicitatem, sic predicatur in plurali. Vnde cum hoc nomen persona significet quid distinctum et hoc uideatur pertinere ad multiplicitatem, inde est quod predicatur in plurali. Et ideo dicendum est quod possumus dicere in diuinis tres personas sicut dicimus quod sunt ibi tria distincta uel tres distincti.

Ad primum ergo dicendum quod licet quedam non dicantur in scriptura explicite, continentur tamen in ea inplicite que propter superuenientes errores explicata sunt. Vnde propter hereticos dictum est quod sunt tres persone, sicut patet in littera.

Ad secundum dicendum quod substantia dicitur dupliciter: quandoque pro essentia seu natura communi, et quandoque pro supposito. Si autem accipiatur substantia pro natura communi, tunc non potest dici quod sunt tres substantie set una tantum. Si uero accipiatur pro supposito, tunc possumus dicere quod sunt tres substantie. Greci tamen habent propria uocabula et pro <natura> communi et pro supposito, quia pro natura communi habent usiam et pro supposito ypostasim. Vnde quia apud nos non est distinctum, antiqui usi sunt aliquando substantia pro supposito et dicerant tres substantias, set propter errorem uitandum est.