Distinction 5

<Vtrum hec sit uera, essentia generat uel genita est>

Responsio. Dicendum quod de hoc fuit controuersia inter Ioacim et Magistrum. Ioacim enim uoluit quod posset dici quod essentia generat, et quod est genita, et quod est procedens. Magister uoluit contrarium, scilicet quod nullo modo posset dici quod essentia generat, siue quod sit genita, nec etiam quod sit procedens. Huius autem diuersitatis causa fuit quia quidam istorum scilicet Ioacim considerauit naturam rei. Natura autem rei hoc habet in Deo quod Deus sit sua diuinitas; et propter hoc credidit Ioacim quod quicquid dicitur de Deo posset dici de diuinitate. Vnde sicut dicitur Deus generat, ita etiam uolebat quod diceretur essentia generat. Alii uero considerauerunt modum significandi per nomen. Cum enim dico Deus et diuinitas, utrumque significat diuinitatem; set Deus significat in concreto, unde significat diuinitatem in supposito, et ex hoc habet quod potest supponere pro persona diuina; diuinitas uero significat in abstracto. Cum autem suppositio magis attendatur secundum modum significandi quam secundum naturam rei, et huiusmodi actus, sicut1 generare, generari2 et procedere, sint actus personarum, ideo uoluit Magister quod essentia non posset supponere pro persona, ut diceretur quod essentia generat seu generatur; hec enim sunt distinctiua, et uerba distinctiua sicut generare et huiusmodi non possunt in diuinis de essentia predicari. Et ideo dicendum est quod hec, scilicet essentia genuit uel est genita, sinpliciter est falsa. Et ideo Magister ubicumque inuenit auctoritates sanctorum que uidentur3 actus huiusmodi inportare semper addit ibi suppositum: ut si dicatur lumen de lumine, id est Filius qui est lumen de Patre qui est lumen, et essentia de essentia, id est Filius qui est essentia, de Patre qui est essentia. Secundum aliam lecturam fratris Thome.

<Vtrum essentia sit principium generationis4>

Hic etiam potest queri utrum essentia sit principium generationis.

<1.> Et uidetur quod non. Principium enim generationis est generans. Set essentia non est generans, ut probatum est. Ergo non est principium generationis.

<2.> Preterea. Generatio distinguit. Set non distinguit essentia nec distinguitur. Ergo non est principium generationis.

<3.> Preterea. Essentia est communis tribus personis. Set principium generationis non conuenit tribus personis, quia solum Patri. Ergo essentia, etc.

<4.> Preterea. In diuinis sunt duo predicamenta et diuersa, scilicet substantia et ad aliquid. Diuersorum autem generum sunt diuersa principia. Ergo unum non potest esse principium alterius. Set natura est principium substantie. Ergo non potest esse principium generationis que est in predicamento ad aliquid. Non est igitur essentia diuina principium generationis.

Contra. Augustinus: sic Christum Dei Filium, id est unam ex Trinitate personam, Deum uerum crede ut diuinitatem eius de natura Patris esse non dubites. Set natura Patris est essentia. Ergo Filius est de essentia. Et Ylarius dicit, natiuitas Dei non potest ex qua profecta est non tenere naturam.

Responsio. Dicendum quod cuiuslibet actus potest considerari duplex principium: unum scilicet operans, et aliud quo operatur. Sic calefactio habet ignem quod calefacit et calorem quo calefacit. Eodem modo potest considerari in generatione duplex principium: unum scilicet quod generat, et hoc est suppositum quod est ipsum generans; aliud uero quo generat, et hoc5 est illud in quo assimilatur ipsum genitum generanti, quod est natura generantis. Nam homo genitus assimilatur homini generanti in natura humana. Cum ergo in diuinis Filius assimiletur Patri in diuinitate et natura diuina, dicendum est quod natura diuina est principium generationis ut quo generat; non autem ut quod generat, quia hoc est Patris. Et hoc magis dicendum est de natura, scilicet quod sit principium ut quo generat, quam de essentia, quia essentia non habet ordinem ad actum set ad esse; natura uero non solum ad esse set ad actum.

Ad primum ergo dicendum quod nichil prohibet essentiam esse principium generationis ut quo.

Ad secundum dicendum quod generatio distinguit genitum a generante, non autem essentia6.

Ad tertium dicendum quod licet essentia siue natura diuina sit communis tribus personis, tamen est principium ut quo Pater generat, ut dictum est.

Ad quartum dicendum quod licet generatio dicatur ad aliquid, tamen potest quodam modo referri ad substantiam in quantum terminatur ad id quod est Deus habens diuinam essentiam, secundum aliam lecturam.

<Vtrum hec sit uera, Filius est de substantia Patris>

Dicitur quoque, etc. Hic queruntur tria. Primo, utrum hec sit uera, Filius est de substantia Patris. Secundo, utrum hec sit <uera>, Filius est Filius substantie siue caritatis Patris. Tertio, utrum <hec sit uera>, tres persone sunt7 unius essentie.

Ad primum sic proceditur.

<1.> Videtur quod non sit uera, Filius est <de> substantia Patris. Hec enim prepositio, scilicet de, denotat causam materialem; set essentia diuina non causa materialis Filii. Ergo hec est falsa, Filius est de substantia Patris.

<2.> Preterea. Nichil est de seipso. Set Filius est substantia Patris, quia una est substantia Patris. Ergo hec non est uera, Filius est de substantia Patris.

<3.> Preterea. Filius dicitur esse de Patre, quia est genitus ab eo. Ergo si est de substantia Patris, erit genitus a substantia Patris, set hoc est falsum. Non est igitur uera hec, Filius est de substantia Patris.

<4.> Preterea. Si Filius dicitur esse de substantia Patris propter unitatem Patris ad Filium, eodem modo et Pater erit de substantia Filii. Set hoc est falsum. <Non> igitur uera hec8, Filius est de substantia Patris.

Contra. Omne quod est aut est de substantia aut de nichilo. Set Filius non est de nichilo quia sic esset creatura. Ergo est de substantia; set non de alia substantia quam de substantia Patris. Ergo est de substantia Patris.

Responsio. Dicendum quod in hac loqutione, scilicet Filius est de substantia Patris, plus est de ueritate quam Magister dicat. Ipse enim dicebat quod sic deberet intelligi Filius est de substantia Patris, id est de Patre qui habet substantiam diuinam. Ad cuius euidentiam sciendum est quod hec prepositio de in aliquo differt ab hac prepositione ex et in aliquo conuenit. Conueniunt quidem in hoc quod utraque denotat principium generationis siue factionis. Set differunt quia de denotat principium consubstantiale, ex uero non semper; sicut cum dico cultellus est9 ex fabro, non tamen potest dici de fabro, quia principium agens cultelli faber non est consubstantiale. Vnde cum de non solum dicat principium, set dicit10 consubstantiale principium, ubicumque ponitur de potest poni ex, set non econuerso. Et ideo possumus dicere quod Martinus est ex patre et de patre. De uero nunquam denotat nisi consubstantiale principium, siue sit sicut agens siue sicut materia. Quia ergo cum dico Filius est de substantia Patris, hec prepositio de11 denotat principium consubstantiale, ut scilicet a quo est Filius, in quantum scilicet essentia diuina communicatur Filio a Patre; ideo hec loqutio uera est, Filius est de substantia Patris, id est de Patre per generationem accepta.

Ad primum ergo dicendum quod de semper denotat12 causam consubstantialem13, materialem autem non semper. Hic autem denotat principium agens consubstantiale a quo, <id> est ut per generationem accepto.

Ad secundum dicendum quod essentia ut est in Patre habet rationem principii. Et ideo in quantum Filius est de Patre, dicitur essentia de essentia Patris, non substantia Patris, quia secundum quod est in Filio sic dicitur esse terminus generationis, sicut dictum est.

Ad tertium dicendum quod Filius est de Patre sicut de generante, set de essentia siue de substantia diuina ut per generationem accepta. Et ideo non sequitur quod sicut dicitur genitus a Patre, eodem modo possit dici genitus de essentia.

Ad quartum dicendum quod essentia prout est in Filio non habet rationem principii, set econuerso. Et ideo non potest dici quod Pater sit de substantia Filii, set econuerso.

<Vtrum hec loqutio sit uera, Filius est

Filius substantie siue caritatis Patris>

Hic queritur utrum hec loqutio sit uera, Filius caritatis uel dilectionis14.

<1.> Videtur quod hec loqutio sit falsa, Filius caritatis uel dilectionis Dei. Caritas enim Dei est substantia Dei. Set Filius non potest dici Filius substantie Dei; ergo nec caritatis.

<2.> Preterea. Caritas Dei est Spiritus Sanctus. Si ergo hec est uera, Filius est Filius caritatis Dei, erit etiam uera hec, Filius est Filius Spiritus Sancti. Set hec falsa est, ergo et prima.

<3.> Preterea. Filius procedit per modum intellectus. Set intellectus preintelligitur amori. Ergo Filius non Filius caritatis. Non est igitur hec uera, Filius est Filius caritatis.

Contra. Colo. i: Transtulit nos, etc.

Responsio. Dicendum quod Magister exponit hoc modo Filius substantie, id est Patris qui est substantia. Set sciendum est quod genitiui inportant15 habitudinem cause16, set non17 semper efficientis set quandoque cause formalis. Sic legitur de Iudit que dicitur mulier uirtutis, id est, habens uirtutem uel formata uirtute. Magister autem accipit hanc ac si hic genitiuus substantie construatur in habitudine cause efficientis. Nos autem possumus dicere quod construatur in habitudine cause formalis, ut essentia sit quasi ad Filium, unde Filii substantie id est habentis substantiam, et caritatis id est dilecti.

Ad primum ergo dicendum quod Filius potest dici Filius substantie, id est habentis substantiam; eodem modo Filii caritatis, id est dilecti.

Ad secundum dicendum quod licet Filius non sit Filius Spiritus Sancti, tamen Pater diligit Filium Spiritu Sancto.

Ad tertium dicendum quod licet intellectus preintelligatur amori, tamen amor Patris fertur in Filium, secundum aliam lecturam fratris Thome.

<Vtrum hec sit uera, tres persone sunt unius essentie>

Hic queritur utrum hec sit uera, tres persone sunt unius essentie18.

<1.> Videtur quod19 non possit dici quod tres persone sint unius essentie. Omnes enim habitudines que inportantur per obliquum possunt explicari per prepositionem aliquam. Set nos non possumus dicere quod tres persone sint ex eadem essentia. Ergo non possumus dicere quod tres persone sint unius essentie.

<2.> Preterea. Obliqui sunt transitiui. Set ubi est transitio, ibi diuersitas. Cum ergo inter essentiam et personas diuinas non sit, etc.

<3.> Preterea. Constat quod non possumus dicere quod tres persone sint tres essentie. Ergo, etc.

Contra. Sancti communiter dicunt quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt homousion, id est, unius essentie.

Responsio. Dicendum quod genitiui aliquando construuntur in designatione forme, sicut cum20 dicitur mulier egregie forme; et sic oportet quod sint ibi duo genitiui, unum quod informet alium. Dico ergo quod quando dico tres persone sunt unius essentie21, hic genitiuus construitur in habitudine cause formalis, et ponuntur ibi duo genitiui quorum unus informat alium. Et sic uera est loqutio, scilicet tres persone sunt unius essentie, id est habentes unam essentiam.

Ad primum ergo dicendum quod habitudines que inportantur per obliquum possunt explicari per aliquam prepositionem22 sibi similem habitudinem designantem, non alterius. Vnde cum ex nunquam designet causam formalem, ideo hec habitudo tres persone sunt unius essentie non potest explicari per hanc prepositionem23 ex. Nichilominus tamen explicatur per aliquam prepositionem scilicet in; unde bene possumus dicere tres persone sunt in una essentia.

Ad secundum dicendum quod ad transitionem sufficit diuersitas que est secundum modum intelligendi.

Ad tertium dicendum quod semper debet addi aliquid quod designet formam sicut mulier egregie forme. Et ideo hic dicitur tres persone sunt unius essentie, non autem una essentia.