Distinction 6

<Vtrum Deus Pater genuit Filium necessitate>

Hic queritur utrum Deus Pater genuit Filium necessitate1.

<1.> Et uidetur quod sic. Omne eternum est necessarium. Set generatio Filii est eterna. Ergo, etc.

<2.> Preterea. Necessarium dicitur quod est inpossibile non esse. Set inpossibile est non esse generationem Filii, ergo est necessaria. Pater ergo genuit cum necessitate.

<3.> Preterea. Que naturaliter sunt necessaria sunt. Set Deus Pater genuit Filium suum naturaliter. Ergo necessario genuit eum.

Contra sunt auctoritates2 sanctorum in littera.

Responsio.3 Dicendum quod aliqua necessaria sunt dupliciter: quedam secundum se et absolute, quedam uero per aliud. Et ideo necessarium dicitur dupliciter: secundum se et secundum aliud. Necessaria quidem secundum se sunt illa que4 inpossibile est <non> esse, et non habent aliunde causam sue necessitatis; sicut in compositis ex materia et forma, causa necessitatis non est aliunde set ex causis intrinsecis, scilicet ex materia et forma; sicut homo necessitatem huius5 quod scilicet sit corruptibilis habet ex materia6, huius uero quod sit rationalis habet ex forma. Necessaria uero secundum aliud sunt illa que aliunde habent causam7 sue necessitatis: aliquando ab exteriori cogente, sicut si ego cogerer ab aliquo sedere, necessario sedeo, et hec est necessitas coactionis; aliquando autem ex fine, sicut si uolo uiuere necesse est me commedere, et uocatur necessitas finis. Similiter necessarium absolute quoddam est necessarium secundum se, quoddam uero quod habet causam sue necessitatis. Dico ergo quod et Deum generare Filium est necessarium secundum se; quod uero dicitur8 quod Deus non generat de necessitate, intelligitur de necessitate coactionis siue de necessitate finis.

Vnde de facili patet solutio ad obiecta.

<Vtrum Deus Pater genuit Filium uoluntate>

<1.> Preterea. Dionysius dicit 4 capitulo, De diuinis nominibus, diuinus amor non permisit eum sine germine esse. Set germen est Filius. Ergo Deus Pater genuit Filium per amorem. Et quod fit amore, fit uoluntate. Ergo, etc.

<2.> Preterea. Augustinus probat quod Deus Pater genuit sibi Filium equalem9 quia uoluit hoc modo10 aut uoluit et non potest, etc.11

<3.> Preterea. Generatio Filii a Patre est sicut conceptio uerbi in corde. Set nos concipimus uerbum uoluntate. Ergo Pater genuit Filium uoluntate.

<4.> Preterea. Sicut Filius est ab eterno, ita Spiritus Sanctus. Set non est inconueniens12 dicere quod Spiritus Sanctus processerit per modum uoluntatis; ergo nec quod Filius fuerit qenitus uoluntate.

Contra. Ylarius: eos qui dicunt.

Responsio. <Dicendum> quod Magister distinguit quod cum dicitur Pater genuit Filium uoluntate, hoc potest intelligi uel uoluntate concomitante uel accedente uel antecedente. Si ergo intelligatur uoluntate concomitante, sic est uerum, Pater genuit Filium uoluntate. Si autem intelligatur uoluntate accedente uel antecedente, sic est falsum, quia Deo nulla uoluntas nec quantum ad productionem creaturarum nec quantum ad generationem Filii accessit. Similiter, licet quantum ad productionem creaturarum fuerit uoluntas antecedens -- in quantum ab eterno uoluntate sua disposuit creato tempore mundum et res in esse producere -- ad generationem tamen Filii nullo modo fuit uoluntas antecedens in Patre. Vnde cum hoc non sit magnum quia etiam quantum ad productionem creaturarum nulla uoluntas accidit Patri, ideo plus est addendum. Voluntate enim dicitur aliquid fieri uel esse, cuius principium est uoluntas, quod Filio non potest attribui.

Sciendum tamen est quod omne genitum seu factum siue productum13 oportet quod sit simile producenti, que quidem similitudo potest dupliciter adtendi, quia uel quantum ad formam in qua ipsum producens subsistit, uel quantum ad formam quam producens mente concipit. Artifex enim producit filium et archam et utrumque assimilatur14 artifici. Set filius assimilatur artifici15 secundum formam qua ipse subsistit in natura propria, et ideo est talis qualis est artifex cum naturaliter producatur. Archa uero assimilatur artifici secundum formam quam16 mente concipit, et ideo non est talis qualis est artifex, set qualem eam uult esse artifex; secundum enim quod concipit eam facit eam, et concipit eam sicut uult. Et sic uoluntas est principium factionis arche. Vnde cum Filius Dei producatur a Deo Patre naturaliter17, assimilatur ei in natura quam ipse Pater habet, et est talis qualis est Pater; et uoluntas non est principium generationis Filii, quia non producitur eo modo quo archa producitur ab artifice. Hoc enim modo producuntur creature, et ideo sunt tales quales eas Deus esse uoluit. Filius uero est talis qualis est ipse Pater.

Quia ergo Arrius uolebat quod Filius Dei esset creatura, ideo dicebat quod Deus Pater genuit eum uoluntate, ut scilicet uoluntas esset principium generationis Filii, sicut est principium productionis creaturarum, quod fides catholica respuit.

Ad primum dicendum quod uerbum Dionysii non intelligitur de generatione Filii Dei, set de productione creaturarum.18

Ad secundum dicendum quod Deus uoluit generare Filium sicut uult se esse, in quod uoluntas est sicut concomitans et non sicut principium19 generationis.

Ad tertium dicendum quod aliquid concipitur dupliciter: uel naturaliter sicut illa que sunt naturaliter nota, et hec sunt inpossibilia concipi aliter quam sint; uel non naturaliter sicut sunt illa que, propter diuersas rationes quas habent, possunt pro uoluntate concipientis concipi, et in hoc uoluntas est principium. Deus autem naturaliter generat sibi Filium, et uerbum conceptum naturaliter procedit cum naturaliter intelligat seipsum. Vnde non est ibi uoluntas principium.

Ad quartum dicendum quod aliud est procedere per modum uoluntatis et aliud uoluntate. Spiritus uero Sanctus licet procedat per modum uoluntatis, tamen naturaliter procedit quia naturaliter Pater et Filius amant se.