Distinction 7

<Vtrum in Patre sit potentia generandi>

Hic queri solet, etc. Hic queruntur quatuor. Primo, utrum in Patre sit potentia1 generandi. Secundo, utrum potentia <generandi> in diuinis sit notionale uel essentiale. Tertio, utrum potentia generandi sit in Filio. Quarto, utrum Filius possit generare Filium.

Ad primum sic proceditur.

<1.> Videtur quod potentia generandi non sit in Patre. Potentia enim diuiditur contra actum. Set Deus est actus purus. In Deo igitur nulla potentia est.

<2.> Preterea. Potentia est principium mutationis ab alio in quantum aliud2. In Deo autem nulla mutatio est; ergo in Deo non aliqua potentia.

<3.> Preterea. Potentia actiua refertur ad actionem. Set generatio non est actio, set relatio. Ergo in Patre non est potentia respectu generationis.

<4.> Preterea. Omne generatum uel passum subicitur potentie actiue. Si ergo Filius est genitus, erit subiectus Patri, et sic non erit ei equalis.

Contra3. In Deo est principium generationis. Set potentia est principium. Ergo in Deo est potentia generandi.

Responsio. Dicendum quod cum loquimur de Deo, oportet nos loqui de ipso ad modum eorum que in nobis sunt. Sicut enim conceptiones nostre non totaliter attingunt ad comprehendendum4 Deum, ita nec nomina a nobis inposita Deum totaliter manifestare possunt. In rebus autem creatis, quedam sunt diuersa que in Deo sunt unum. Et ideo intellectus noster informatus a rebus accipit ut diuersa que in Deo sunt5 unum; sicut esse in nobis et essentia sunt duo, in Deo uero sunt unum; set alio modo in nobis et in Deo sunt, quia in nobis unum est ut subsistens, et aliud ut adiacens. In Deo uero nichil est adiacens, set quicquid est ibi est subsistens. Licet ergo in Deo sit idem esse et essentia, tamen intellectus noster accipit ea ut diuersa, quia neutrum illorum sufficit ad hoc quod intellectus noster intelligat de Deo quid est. Eodem autem modo idem est in Deo quo agit et agere suum. Et ideo potentia et actio sua idem est in Deo. Nichilominus tamen oportet significare aliquid ut ipsam actionem et aliquid ut quo Deus agit, et hoc est potentia actiua eius. Vnde cum dicamus Deum scilicet Patrem generantem, necesse est in ipso significari potentiam generatiuam, et tamen utrumque est in Deo ipsa generatio, scilicet potentia generandi6.

Ad primum dicendum quod duplex est actus et duplex potentia. Quidam enim actus est forma et quidam operatio. Potentia passiua diuiditur contra actum qui est forma; <potentia> actiua uero contra actum qui est operatio. In Deo autem non est potentia passiua quia totus est forma et actus purus. Vnde concedendum est quod potentia passiua, que diuiditur contra actum qui est forma, non est in Patre; et hanc excludit hoc quod dicitur quod Deus est purus actus.

Ad secundum dicendum quod potentia que est in rebus naturalibus est principium mutationis, et hec nullo modo est in Deo.

Ad tertium dicendum quod licet potentia generatiua7 sit ad aliquid, tamen significatur per modum actus, et ideo oportet ibi significari per modum potentie.

Ad quartum dicendum quod non sequitur quod si Filius est genitus sit subiectus Patri; set sequitur quod si est genitus, terminatur ad Filium actio Patris. Vnde cum Filius non generetur ex materia, non subicitur propter hoc potentie actiue Patris, set eius actio terminatur ad personam Filii.

<Vtrum potentia generandi in diuinis sit

notionale uel essentiale>

Ad secundum sic proceditur.

<1.> Videtur quod potentia generandi in diuinis sit notionale8. In sempiternis non difert esse et posse; ergo non differt potentia generandi et generatio in diuinis. Set generatio in diuinis est notionale, ergo potentia generandi.

<2.> Preterea. Principium notionaliter dicitur in diuinis. Set hoc ipsum quod est potentia est principium. Ergo potentia generandi dicitur notionaliter.

<3.> Preterea. Omne essentiale ex adiuncto notionali trahitur ad supponendum pro persona. Set cum dico potentia generandi, licet potentia sit essentiale, tamen hoc quod dicitur generandi est notionale. Et sic potentia generandi supponit pro persona; non igitur essentiale, set notionale.

Contra. Quia in Deo idem est uoluntas <et> potentia. Set uoluntas in Deo generandi9 non est notionale; ergo nec potentia.

Responsio. Dicendum quod circa hoc sunt tres opiniones. Quidam enim dicunt quod potentia generandi sit pure personale siue notionale in diuinis, et ad hoc moti sunt propter rationes inductas in obiciendo. Alii dixerunt quod potentia generandi sit medium inter personale et essentiale, habens tamen aliquid de utraque. Alii fuerunt sicut Magister qui10 dicit quod est pure essentiale; et hanc reputo ueriorem. Illud enim quo generans generat est potentia generandi, et illud ergo quo generans generat est potentia generatiua, et hoc est in quo generatum assimilatur generanti. Assimilatur autem in natura sua, et ideo natura est quo generans generat. Cum ergo natura sit essentiale in Deo, dico quod potentia est pure essentiale in Deo. Set quia additur hoc quod dicitur generandi, dicitur esse in Deo cum ordine ad notionale.

Ad primum ergo dicendum quod non differt in Deo secundum rem esse et posse, et similiter notionalia ab essentialibus. Et licet in Deo sint idem, nichilominus tamen unum potest esse notionale et aliud essentiale.

Ad secundum dicendum quod principium in diuinis potest accipi dupliciter: uel per comparationem ad operationem, uel per comparationem ad personam. Si dicatur per comparationem ad personam11, sic principium notionaliter dicitur in diuinis. Si uero per comparationem ad operationem, sic non dicitur notionaliter set essentialiter. Intellectus enim est principium intelligendi in diuinis, et tamen intellectus est essentialis.

Vel dicendum quod principium potest accipi dupliciter in diuinis: uel ut generans, uel quo generat. Si accipiatur ut generans, sic est notionale, quia inportat actum generationis12 et actus huiusmodi13 sunt suppositorum. Si uero14 accipiatur15 principium ut16 quo generans generat, sic cum huiusmodi principium sit natura diuina, dico quod est essentiale.

Ad tertium dicendum quod essentiale trahitur ad supponendum pro persona ex adiuncto17 notionali in recto, non tamen in obliquo. Cum enim dico Deus Pater hic li Deus supponit pro persona ex adiuncto sibi notionali18 in recto quod est Pater. Set cum dico essentia Patris, hic le essentia non supponit pro persona, set stat pro absoluto pro essentia. Et similiter dico de potentia quod non supponit pro persona ex adiuncto sibi notionali in obliquo, set absolute pro essentia.

<Vtrum potentia generandi sit in Filio>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod in Filio non sit potentia generandi. Philosophus enim dicit in libro De sompno et uigilia quod cuius est potentia eius est actio. Set actio generandi non est in Filio, ergo nec potentia.

<2.> Preterea. Potentia actiua et passiua non sunt in eodem. Set in Filio est potentia passiua generandi, licet inproprie sumatur hic passiua. Non ergo est in eo potentia actiua generandi.

<3.> Preterea. Potentia generatiua est principium generationis. Set in Filio non est principium generationis; ergo nec potentia generatiua.

Contra. Omnis potentia Patris est potentia Filii. Si ergo in Patre est potentia generandi, erit et in Filio. Set in Patre est, ergo et in Filio.

Responsio. Dicendum quod in diuinis personis non est distinctio per aliquid absolutum et essentiale, set per relationes tantum. Et ideo oportet quod in diuinis essentia semper intelligatur ut commune, relatiuum uero ut distinctum et ita proprium uni quod non19 sit in alio; nam essentia Patris est in Filio, et econuerso; non tamen Filius est Pater, neque Pater est Filius. Et sic patet quod distinctio non est20 quantum ad hoc quod habent aliquid commune, scilicet essentiam et alia essentialia, set quantum ad hoc quod habent aliquid proprium, sicut quod <Pater> sit Pater, quod Filius sit Filius. In hoc ergo scilicet21 potentia generandi sunt duo: unum absolutum et hoc est potentia, aliud notionale scilicet generandi. Dico ergo quod potentia est communis Patri et Filio et Spiritui Sancto. Id uero quod dicitur generandi est in Patre et in Filio, set alio modo, quia in Patre est actiue, in Filio uero passiue. Et sic illa potentia qua Pater generat est in Filio, set non22 ad eundum ordinem, quia in Patre ut qua generat, in Filio uero ut qua generatur23. Et propter hoc antiqui consueuerunt sic distinguere istud gerundiuum scilicet generandi, quia aut potest esse gerundiuum uerbi actiui, et tunc est sensus potentia generandi, id est, ordinata ad generationem, et sic est in Patre; uel potest esse gerundiuum uerbi passiui, et sic est in Filio; uel uerbi inpersonalis et sic est in utroque, et est sensus potentia generandi, id est, potentia qua generatur.

Ad primum ergo dicendum quod uerum est de potentia actiua.

Et similiter est solutio ad illa duo.

<Vtrum Filius possit generare Filium>

Ad quartum sic proceditur.

<1.> Videtur quod Filius possit generare Filium. Augustinus enim dicit quod non enim24 non potuit, set non oportuit. Ergo Filius generare Filium <possit>.

<2.> Preterea. Quicquid potest Pater, potest Filius. Set Pater potest generare Filium, ergo et Filius.

<3.> Preterea. Potentia Patris magis ostenditur in hoc quod est generare Filium, quam in hoc quod est creare celum et terram. Set si potentia creandi celum et terram subtrahatur Filio, non poterit dici omnipotens. Ergo si Filius non potest generare Filium, non erit omnipotens, quod est inconueniens.

Contra est quia Filius non potest esse Pater.

Responsio. Dicendum est quod Filius nullo modo possit generare Filium. Cuius ratio est quia in diuinis non est distinctio nisi per relationes, ut dictum est; absolutum est ibi totum unum. Illud autem quod facit personam Filii incommunicabilem est filiatio, et quod facit personam Patris indiuidualem, ut ita loquar, est paternitas. Et hoc est ita proprium uni, quod nulli aliorum potest communicari, quia sic unus esset alius. Vnde cum ipsa relatio sit quo persona Filii constituitur sic distincta, idem esset si diceretur quod Filius posset25 generare, ac si diceretur quod Filius esset duo, quia sic esset ibi duplex relatio: una qua differet26 a Patre ut Filius, et alia qua refferetur Filio ut Pater. Et ideo nullo modo potest dici quod Filius possit generare Filium.

Ad primum ergo dicendum quod uerbum Augustini non debet intelligi secundum planum textum, quia sequeretur inconueniens in duobus, scilicet quod Filius generaret Filium, et quod generatio Filii fuisset propter causam finalem, cum in Deo nichil est propter aliud, set quicquid est ibi est finis. Et ideo dicendum est quod hoc quod dicit non non potuit27, id est, non fuit ex inpotentia, hoc quod Filius non generat Filium; et hoc quod subdit non oportuit, non est intelligendum de opportunitate finis; set non oportuit, id est, non28 necessario sequitur, ex argumento heretici, quod si non non29 potuit propter hoc genuerit Filius Filium, quasi diceret, non oportet hoc sequi.

Ad secundum dicendum quod cum dico quicquid potest Pater, li30 quicquid dicit substantiam et quid absolutum in Deo, et ideo pro absolutis est accipiendum. Cum uero dico Pater potest generare, dicit relationem. Et ideo non sequitur conclusio, quia mutat quid in quale et facit falaciam figure dictionis.

Ad tertium dicendum quod quicquid ponitur in diuinis essentiale est commune tribus personis, sicut magnitudo, sapientia et potentia. Set notionalia non sunt communia, set propria. Et ideo licet potentia sit communis Patri et Filio, posse tamen generare est solius Patris. Nichilominus tamen sapientia et potentia et magnitudo aliter sunt in Patre et in Filio, quia in Patre ut a nullo accepta, in Filio uero ut accepta a Patre per generationem.