Distinction 9

<Vtrum generatio sit in diuinis>

Distinctio <i>x. Hic queritur utrum generatio sit in diuinis1.

<1.> Et uidetur quod non. Generatio enim est motus quidam uel mutatio. In Deo autem neque motus neque mutatio. Non igitur generatio in diuinis.

<2.> Preterea. Generatio unius est corruptio alterius. Set in Deo nichil est corruptibile, cum nichil in Deo sit2 quod non sit substantia sua que est eterna. Ergo in Deo non est generatio.

<3.> Preterea. Angeli sunt similiores Deo quam inferiores creature. Si ergo in diuinis esset generatio, angeli etiam in hoc assimilarentur Deo sicut inferiores creature et multo magis. Cum ergo in angelis non sit generatio, uidetur etiam quod non sit in diuinis.

<4.> Preterea. Omne genitum recipit naturam a generante. Vbicumque ergo est genitum, ibi est aliqua receptio. Receptio autem est eius quod est in potentia. Vbicumque ergo est genitus, ibi compositio potentie et actus. Cum ergo in Deo nulla sit compositio huiusmodi, cum sit actus purus, uidetur quod in diuinis nullus sit genitus et per consequens nec generatio.

<5.> Preterea. Generatio ad hoc est ut illud quod non potest conseruari in indiuiduo conseruetur in specie. Set Deus potest perpetuari idem numero. Non est ergo necessaria generatio in diuinis.

Contra. Ps.: Dominus dixit ad me Filius meus, etc.

Responsio. Dicendum quod secundum doctrinam fidei, oportet nos dicere et firmiter tenere quod in diuinis sit generans et genitus. Ad3 huius euidentiam sciendum est quod in qualibet generatione duo sunt. Vnum quod est commune in omni generatione, scilicet quod generatum habet naturam generantis. Vnde si aliquid sit ad similitudinem alterius et non habeat naturam eius, non dicitur generatum set simile. Aliud uero quod est diuersum in diuersis generationibus. In quibusdam enim generationibus inuenitur quod generatum non <recipit> aliquid de substantia generantis, licet recipiat naturam generantis secundum speciem; et hoc est in omnibus generantibus4 inanimatis. Licet enim calefactum recipiat naturam ignis secundum speciem, nunquam tamen recipit eandem substantiam. Inuenitur5 etiam quod generans tradit naturam suam generato et aliquid de substantia sua; et hoc est in generantibus uiuentibus, nam in ipsis per decisionem aliquam fit generatio. Dico ergo quod in diuinis est perfectissima generatio, quia non solum est ibi similitudo nature in generante et generato, set etiam communicatio substantie sue et totius substantie, cum ibi nulla sit pars. Et ideo Pater dat substantiam suam Filio. Quod sic patet: Deus enim est ipse intellectus, et suum esse est suum intelligere. Quandocumque aliquis intelligit, format sibi uerbum sui intellectus. Si ergo Deus intelligit, oportet quod formet sibi uerbum sui intellectus <et> quod, quia in Deo suum intelligere est suum esse, ideo ipsum uerbum habet naturam et substantiam Patris; et quia Deus intelligit se totum, ideo <uerbum> habet totam naturam Patris. In nobis autem quia intelligere nostrum est aliud quam esse nostrum, ideo uerbum intellectus nostri non est idem nobiscum nec habet naturam nostram. Licet ergo in diuinis generatum perfecte assimiletur generanti et habeat totam naturam suam, nichilominus tamen remanet ibi distinctio per relationes quibus generans distinguitur a generato in quantum scilicet unus est dans et alius accipiens.

Ad primum ergo dicendum quod in illis generationibus est mutatio et motus in quibus generans non dat totam substantiam generato set partem; et ideo ad hoc quod perficiatur, exigitur ibi motus siue mutatio quo crescat et compleatur. Deus autem dat totam substantiam suam Filio, ut dictum est; et ideo non oportet quod sit ibi motus, quia non indiget aliqua perfectione.

Ad secundum dicendum quod in generatione rerum non uiuentium, generatio unius est corruptio alterius, in quibus generatio fit per mutationem de natura in naturam. Set in generatione uiuorum non est corruptio set motus, ut dictum est. In Deo autem non est generatio neque per mutationem de natura in naturam neque per decisionem, set est ibi per transfusionem que quidem fit absque corruptione aliqua.

Ad tertium dicendum quod in angelo non potest esse generatio, quia suum intelligere non6 est suum esse, nec etiam intelligit se totum.

Ad quartum dicendum quod in illa generatione est potentia ubi receptio partis seu forme generantis. Vbi autem datur tota substantia, non remanet in potentia ad aliquid recipiendum, set remanet ut recipiens ypostasis completa.

Ad quintum dicendum quod in rebus diuinis nunquam debet queri causa finalis, quia cum in Deo omnia que sunt in ipso sint necessaria per se; nichil est in7 eo propter aliud siue propter finem.

<Vtrum Filius possit dici alius a Patre>

Hic queritur utrum Filius possit dici alius a Patre secundum aliam lecturam fratris Thome8.

<1.> Et uidetur quod non. Alius enim nomen partitiuum in diuinis, etc.

<2.> Preterea. Sicut dicit Priscianus, alius est relatiuum diuersitatis, etc.

<3.> Preterea. Alius et aliud9 differunt sola consignificatione. Set constat quod Filius non potest dici aliud a Patre, etc.

Contra. Nulla res seipsam generat. Set in diuinis est perfecta generatio. Ergo generans est alius a generato.

Responsio. Dicendum quod sicut dictum est, in generatione eterna non remanet distinctio nisi secundum relationes, cum Pater det totam substantiam10 suam Filio. Et huiusmodi relationes sunt reales et subsistentes, scilicet hoc quod est esse Patrem et Filium, quia paternitas est Pater et filiatio est Filius. Huiusmodi relationes in quantum sunt subsistentes sunt ypostases. Ex hoc ergo apparet quod in diuinis substantia dicitur dupliciter, scilicet de essentia et de ypostasibus siue de personis. Et sic est inuenire ibi distinctionem ypostasum. Et quantum ad hanc distinctionem possumus dicere quod alius est Pater et alius est Filius, quia alia est ypostasis Patris ab ypostasi Filii. Non autem possumus dicere quod aliud est Pater et aliud Filius. Cuius ratio est quia neutrum genus pertinet ad naturam in se consideratam absolute, et ideo aliud inportat diuersitatem sinpliciter et absolute que est diuersitas essentie. Et ideo non potest Pater dici aliud a Filio. Masculinum uero genus dicit quoddam in se formatum, et ideo trahitur ad significandum pro persona; et hoc modo dicitur Filius alius a Patre quia alia est ypostasis Filii alia Patris.

Ad primum ergo <dicendum> quod in diuinis non est diuisio aliqua, set est ibi distinctio personarum et ypostasum. Et ideo ad personas designandas possumus uti hoc nomine alius.

Ad secundum dicendum quod licet non sit in diuinis diuisio substantie que est essentie, est tamen ibi distinctio substantie que est ypostasis, ut iam patet.

Ad tertium dicendum quod in diuinis potest dici alius et aliud, set unum pertinet ad naturam aliud ad ypostasim. Et Pater non potest dici aliud quia pertinet ad naturam, tamen alius a Filio et econuerso, quia alius pertinet ad ypostasim. Vnde patet quod non differunt tantum <quantum> ad consignificationem in diuinis aliud et alius, set etiam quantum ad diuersam relationem, etc.

<Vtrum Filius sit coeternus Patri>

Hic queritur utrum Filius sit coeternus Patri11.

<1.> Et uidetur quod non. Dicitur enim Eph. iii quod a Patre celesti omnis paternitas in celo et in terra denominatur per quandam similitudinem. Set in istis inferioribus patres semper sunt priores filiis12. Ergo in celestibus Deus Pater est prior Filio.

<2.> Preterea. Ad hoc generatur aliquid ut sit. Frustra ergo generatur illud quod semper est. In diuinis nichil est frustra; ergo si Filius est generatus, non semper fuit, et sic est posterior Patre.

<3.> Preterea. Prior est res quam operetur. Set in diuinis generatio actiua est operatio Patris. Ergo prior est Pater quam operatio sua. Preexistit ergo Pater generationi et per consequens genito.

Preterea. Genitus est terminus generationis. Set motus precedit terminum. Ergo13 Pater a quo est generatio precedit generatum in diuinis.

Preterea. Principium est naturaliter prius secundum ordinem nature et intellectus eo cuius est principium. Set Pater in diuinis est principium Filii. Ergo naturaliter est prior eo.

Contra. Hebr. i: qui cum sit splendor et figura. Set splendor est coeternus lumeni. Ergo et Filius Patri, etc.

Responsio. Dicendum quod necesse est dicere secundum orthodoxe fidei ueritatem quod Pater nec tempore nec natura nec intellectu est prior Filio, et breuiter quod nullo modo prioritatis precedit Filium. Ad ostendendum autem quod non sit tempore seu duratione, sciendum est quod omne quod agit actione nature, quam cito habet perfectam naturam, statim agit; et iterum quod in omni generatione non successiua, simul sunt principium et terminus, sicut simul sunt inlluminari et inlluminatum esse. Hiis ergo suppositis, cum Deus Pater per naturam generet Filium, necesse est quod quantumcumque habuit naturam perfectam generauit Filium. Cum autem eius generatio non sit successiua, quia supra omne tempus est, necesse est in diuinis simul esse generari et generatum esse. Cum ergo Deus Pater ab eterno habuerit naturam suam14 perfectissimam, ab eterno generauit Filium. Et cum huiusmodi generatio non sit successiua, ab eterno est Filius coeternus Patri. Ideo Arriani ne cogerentur confiteri Filium esse coeternum Patri, dicebant Patrem genuisse Filium uoluntate et non necessitate nature, cum uoluntas retardet.

Quod autem non precedat natura et intellectu sic patet. In istis enim inferioribus, si sint duo homines quorum unus sit pater et alius filius, constat patrem secundum substantiam esse priorem filio; tamen secundum rationem relationis sunt simul natura et intellectu: natura, quia relatiua sunt simul natura, nam posita se ponunt, et interempta se interimunt. Intellectu, quia qui intelligit unum relatiuorum, intelligit et reliquum. Vnde in omnibus est uerum quia15 simul sunt hoc ipsum quod est pater et filius natura et intellectu. Constat autem quod in diuinis Pater et Filius sunt simul secundum substantiam quia eadem est substantia utriusque. Non ergo remanet ibi distinctio nisi secundum relationes quibus scilicet unus reffertur ad alium ut Pater et econuerso. Cum relationes sint simul natura et intellectu, ut iam patet, Pater nec natura nec intellectu precedit Filium, set est ei coeternus.

Ad primum ergo dicendum quod omnis paternitas in celo et in terra nominatur a Patre celesti, et licet ymitetur illam, nullo tamen modo potest pertingere ad perfectionem illius. Vnde Augustinus dicit quod in diuersis rebus inuenitur aliqua perfectio ad ymitationem generationis diuine, sicut in splendore coeternitas, in uiuentibus aliqua consubstantialitas; in nulla tamen perfecta ymitatio inuenitur. Vnde hoc quod patres sunt priores filiis est de inperfectione generationis, in quantum non possunt assimilari diuine generationi in coeternitate.

Ad secundum dicendum quod obiectio procedit de generatione temporali. Filius autem in diuinis non generatur generatione temporali, set eterna; et ideo non tenet.

Ad tertium dicendum quod in illis rebus res precedit operationem que procedit de inperfecto ad perfectum, cum oporteat primo rem perfici quam possit operari. Deus autem ab eterno habuit omnimodam suam perfectionem; ideo statim generauit ab eterno, ut dictum est.

Ad quartum dicendum quod, sicut iam patet, duplex est generatio: successiua et instantanea. In generatione successiua motus precedit terminum. In instantanea, cum non sit ibi motus, simul sunt generans et genitum, quia simul est generari et generatum esse; et huiusmodi est generatio diuina. Vnde patet quod generans non precedit generatum.

Ad quintum dicendum quod licet in generationibus inferiorum, pater precedat filium quantum ad substantiam; quantum autem ad relationes nullo modo precedit nec natura nec intellectu, cum non possit esse pater nisi sit filius, et filius non dicitur quis nisi ad patrem. In Deo autem nec quantum ad substantiam nec quantum ad relationes, Pater precedit Filium, ut iam dictum est.

<Vtrum debeat dici quod Filius nascitur semper>

Hic queritur utrum debeat dici quod Filius nascitur semper16.

<1.> Et uidetur quod sic. Presens enim tempus deseruit eternitati. Set diuina generatio est eterna. Ergo semper debet dici nascitur.

<2.> Preterea. De Deo dicitur quia est qui nunquam transiit. Set preteritum dicit transitionem. Non ergo debet dici natus est in preterito, set nascitur in presenti.

<3.> Preterea. Omne quod natum est significat preteritatem. Set Deus non preteriit. Non ergo debet dici quod natus est.

Contra. Quod nascitur nondum est. Si ergo17 Filius nascitur, nondum erit. Hoc autem est falsum. Non ergo debet dici nascitur, set natus est.

Responsio. Dicendum quod utrumque potest dici, scilicet quod nascitur et quod natus est, ut per unum, scilicet quod nascitur, designetur indeficientia et eternitas generationis; per aliud, scilicet natus est, designetur perfectio geniti.

Ad primum ergo dicendum quod presens tempus inperfecte representat eternitatem, in quantum scilicet est simul.

Ad secundum dicendum quod aliud est de esse et aliud de nasci, nam nasci inportat motum quendam, esse uero non.

Ad tertium uero dicendum quod ista uerba sunt inposita a nobis. Et ideo cum non possimus per unum uerbum nominare totam ipsam generationem perfecte, nominamus eam per uerba diuersorum temporum per que designantur perfectiones secundum quod possibile est.

Ad id quod obicitur in contrarium, dicendum est quod illud quod nascitur generatione successiua nondum est. Filius autem non nascitur generatione huiusmodi, ut dictum est; et ideo totum esse perfectum aquirit sibi ab eterno.