<Vtrum nomina de Deo dicta significent unum in Deo uel multa>

Hic queritur utrum nomina de Deo dicta significent unum in Deo uel multa1. Ad quod sic proceditur.

<1.> Videtur quod multa nomina de Deo dicta non significant unum et idem in Deo set multa. Quecumque enim nomina diuersa <que> significant unam rem sunt synonima. Si ergo multa nomina dicta de Deo significant unum et idem, sunt synonima, quod est inconueniens.

<2.> Si tu dicas quod differunt per rationes diuersorum effectuum; contra: Si huiusmodi nomina differunt per rationes effectuum, dicetur bonus Deus quia facit bonos; pari ergo ratione corpus quia facit corpora, et lapis quia facit lapides, quod est inconueniens. Non ergo differunt per rationes effectuum.

<3.> Preterea. Effectus magis assimilantur causis, quam cause effectibus. Non ergo Deus bonus est2 quia facit bona, set quia bonus est ideo bona facit; et sic idem quod prius.

<4.> Si tu dicas quod huiusmodi nomina differunt tantum ratione; contra: Ratio illorum nominum est in intellectu nostro. Si ergo solum ratione differunt, non sunt in Deo set in intellectu nostro.

<5.> Preterea. In omni propositione oportet esse duo, scilicet unum quod subicitur, et aliud quod predicatur. Si ergo huiusmodi nomina non differunt, nulla propositio poterit formari de Deo.

Contra. Boetius dicit quod illud est uere unum et idem in quo nullus est numerus3. Set in Deo non <est> aliquis numerus, cum in eo nulla sit diuersitas. Ergo in Deo <nomina> significant unum.

Responsio. Dicendum quod omnia nomina de Deo dicta significant unum et idem in Deo, et quod non sunt synonima, et quod differunt ratione tantum. Ad cuius euidentiam, quia quasi totius primi summa pendet ex hoc, sciendum est quod quanto aliquis est magis eleuatus et altus, tanto in uno sinplici plura comprehendit. Et hoc patet inspicientibus in potestatibus: nam in regia potestate, cum sit una, includitur omnis potestas que per diuersa officia sub dominio regis distribuitur4. Patet etiam in scientiis: nam cum diuerse scientie, secundum diuersa genera rerum circa que eorum uersatur intentio, multiplicentur; una tamen scientia, que <est> eis superior, est ad omnia se habens, scilicet philosophia prima. Patet etiam in uiribus cognoscitiuis, nam superior uis secundum unum et idem est cognoscitiua omnium que ab inferioribus uiribus secundum diuersa cognoscuntur. Omnia namque illa que uisus, auditus, et ceteri sensus percipiunt, intellectus una et sinplici uirtute diiudicat. Sic ergo oportet quod omnes perfectiones quas res inferiores secundum diuersas naturas et formas consecuntur, in illo summo uno et sinplici et eleuato omnium rerum uertice, scilicet Deo, perfectissime uniantur.

Quomodo autem differant ratione, sic ostenditur. Nam Deus sua bonitate uoluit huiusmodi perfectionem suam, que in se omnimoda et sinplex, creaturis secundum earum5 capacitatem communicare. Et ideo cum nulla creatura excedat terminatum modum sue nature in perfectione sua, quod in Deo est unitum et sinplex, in creaturis inuenitur multiforme et diuersum. Intellectus autem6 noster quia diuinam essentiam in seipsa capere non sufficit, in eius cognitionem consurgit ex rebus creatis que apud nos sunt. Non autem possumus aliquid nominare nisi secundum quod intelligimus, cum nomina sint signa intellectuum. Non autem possumus nominare Deum nisi ex perfectionibus in huiusmodi rebus inuentis. Et cum huiusmodi perfectiones in rebus istis multiplices sint, oportuit multa nomina Deo inponere, quibus diuersas conceptiones, quas intellectus noster de Deo concipit, manifestaremus que in Deo unum sunt.

Si autem essentiam eius7 in seipsa uideremus8, non requireretur9 nominum multitudo, set esset sinplex notitia eius; sicut est et sinplex essentia, quod quidem in die nostre glorie expectamus, quando erit Dominus unus et nomen eius unum, sicut dicitur in Zacaria.

Ad primum ergo dicendum quod ad hoc quod nomina aliqua sint synonima, oportet quod significent eandem rem, et eandem intellectus conceptionem representent. In Deo autem huiusmodi nomina, licet significent rem, significant eam10 mediantibus diuersis conceptionibus quas intellectus noster habet de Deo; et ideo non sunt synonima.

Ad secundum dicendum quod nos11 cognoscimus Deum bonum ex hoc12 quod facit bona, et gubernatorem ex eo quod gubernat, regit et disponit omnia; cum non possimus eum cognoscere per essentiam suam. Et ideo licet huiusmodi diuersitas sit ex parte nostra in quantum per effectuum diuersas perfectiones deuenimus in cognitionem eius, ipse in se est unum et idem, omnimodam habens perfectionem, ut dictum est.

Et per hoc patet solutio ad tertium.

Ad quartum dicendum quod licet conceptiones diuerse sint in intellectu nostro, res tamen que respondet eis est eterna in Deo, scilicet una et sinplex substantia eius in qua est omnimoda perfectio respondens perfecte conceptionibus intellectus nostri.

Ad quintum dicendum quod licet significent in Deo unum et idem, nichil tamen prohibet propositionem formare de Deo. Sicut enim dicuntur de Deo diuersa nomina, ita potest de eo formari diuersa propositio.

<Vtrum hoc nomen Deus sit nomen operationis uel nature>

Distinctio secunda, articulus secundus. Hic queritur utrum hoc nomen Deus sit nomen operationis uel nature13.

<1.> Videtur quod hoc nomen Deus sit nomen operationis et non nature. Damascenus dicit quod theos quod est Deus dicitur ab ehtim quod est ardere; dicitur etiam14 a theaste quod est considerare uel uidere; dicitur etiam a theym quod est currere uel fouere. Set hec omnia dicunt operationes quasdam. Ergo non est nomen nature set operationis diuine.

<2.> Preterea. Dyonisius dicit quod omnia diuina nomina refferuntur ad processum diuine bonitatis. Set processus diuine bonitatis sunt operationes diuine. Ergo omnia diuina nomina refferuntur ad operationes diuinas tantum. Et sic cum hoc nomen Deus sit nomen diuinum non dicit naturam diuinam set operationem.

<3. Preterea.> Sicut dicit Philosophus, nomina sunt signa rerum. Set per hoc nomen deus non possumus intelligere naturam diuinam. Ergo non est nomen nature diuine.

<4.> Preterea. Natura <diuina> nulli creature est communicabilis. Set multis communicatur hoc nomen Deus: Ps., ego dixi dii estis etc.; Io.15, illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est. Non igitur est nomen nature.

Contra est quod dicit Ambrosius quod Deus est nomen nature.

Responsio. Dicendum quod in quolibet nomine sunt16 duo consideranda, scilicet id a quo inponitur nomen, et id ad quod significandum inponitur; et hec aliquando sunt idem, aliquando uero non. Sunt quidem idem quando eadem est proprietas nature ad quam significandum inponitur et eius a quo inponitur, sicut hoc nomen album. Set non sunt idem quando id a quo inponitur differt ab eo ad quod significandum inponitur; sicut hoc nomen lapis inpositum est ab effectu lapidis, quod est ledere pedem sicut a quo; inpositum est etiam ad significandum speciem lapidis. Vnde quia species lapidis differt ab effectu hoc quod est ledere pedem, non est idem illud a quo inponitur et illud ad significandum inponitur.

Dico ergo quod cum dicitur hoc nomen Deus, potest considerari quantum ad id a quo inponitur, scilicet ab hoc quod est omnia gubernare, omnia uidere, omnia fouere; potest etiam considerari17 quantum ad id18 ad quod significandum inponitur, scilicet ad significandum naturam diuinam. Vnde cum multi sint gubernatores qui non habent naturam diuinam, non est idem id a quo inponitur et ad quod inponitur. Quantum ergo ad id a quo inponitur hoc nomen Deus est nomen operationis; quantum uero ad id ad19 quod significandum inponitur est nomen nature diuine20.

Ad primum ergo dicendum quod uerba Damasceni uerificantur quantum ad a21 quo nomen inponitur; hoc enim modo est nomen operationis, ut dictum est.

Et similiter patet solutio ad secundum.

Ad tertium uero dicendum quod licet per hoc nomen Deus non intelligamus de Deo quid est, intelligamus de eo quid non est; et ideo ad significandum istam naturam ingnotam inponimus ei istud nomen.

Ad quartum dicendum quod homines dicuntur dii non propter hoc quod habeant naturam diuinam, set propter quandam assimilationem quantum ad operationem.

<Vtrum hoc nomen Deus sit magis proprium nomen

ipsius quam alia22>

Ad tertium sic proceditur.

<1.> Videtur quod hoc nomen Deus non sit magis proprium nomen ipsius quam alia. Damascenus enim dicit quod qui est est maxime proprium nomen Dei23.

<2.> Preterea. Dyonisius ponit bonum primum24 nomen Dei inter alia diuina nomina. Set quod primo ponitur, uidetur magis proprium. Ergo, etc.

<3.> Preterea. Exo. iiii dicitur: et nomen meum maximum adonay non manifestaui eis. Ergo istud uidetur magis proprium.

Contra. Quanto aliquod nomen est incommunicabile, tanto magis conuenit Deo et appropriatur ei. Set hoc nomen Deus est magis incommunicabile. Ergo magis appropriatur Deo.

Responsio. Dicendum quod ordo istorum nominum potest considerari, et quantum ad id a quo inponuntur et quantum ad id ad quod significandum inponuntur. Si autem consideremus quantum ad id a quo inponuntur, tunc hoc nomen <qui> est et bonus sunt magis propria nomina Dei, quia inponuntur ab hoc effectu quod est esse et producere res in esse, que maxime Deo conueniunt. Et sic non inponuntur nisi ab operationibus diuinis. Si uero consideremus quantum ad id ad quod significandum inponuntur, dico quod hoc nomen Deus est maximum nomen Dei, quia inponitur ad significandum naturam diuinam.

Ad primum ergo dicendum quod hoc nomen qui est est maximum nomen Dei quantum ad id a quo inponitur tantum.

Ad secundum dicendum quod bonum primum inponitur inter diuina nomina quantum ad rationem causalitatis, quia bonitas Dei est ratio producendi res in esse.

Ad tertium dicendum quod25 Iudei habebant in libris suis quoddam maximum nomen Dei scilicet tetragramaton et erat eis ineffabile. Vnde quia non licebat eis nominare illud nomen, loco illius legunt adonay, quod sonat dominus et fuit inpositum ad significandum naturam diuinam. Non ponitur ibi ad significandum hoc nomen dominus, set significat naturam diuinam26 que significatur per hoc nomen Deus.

<Vtrum hoc nomen Deus predicetur de tribus personis

in plurali>

Distinctio secunda secundum aliam lecturam. Hic queritur utrum hoc nomen Deus predicetur de tribus personis27.

<1.> Videtur quod hoc nomen Deus predicetur de tribus personis in plurali. Damascenus enim dicit quod hoc nomen Deus ita est commune Patri et Filio et Spiritui Sancto, sicut homo est commune Abrae28, Ysaac, et Iacob. Set isti sunt tres homines. Ergo et Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt tres dii.

<2.> Preterea. Omne quod predicatur de aliquibus diuiditur secundum numerum eorum de quibus predicatur. Set hoc nomen Deus per se predicatur de Patre et Filio et Spiritu Sancto. Ergo multiplicatur secundum numerum istorum. Cum igitur isti sint tres, uidetur quod sint tres dii.

<3.> Preterea. Deus nichil est aliud quam habens deitatem uel diuinitatem. Set Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt tres habentes diuinitatem. Ergo sunt tres dii.

Contra. Exo.29: audi Israel, Dominus Deus tuus unus est.

Responsio. Dicendum quod in diuinis est pluralitas personarum et unitas essentie, et quedam predicantur de diuinis secundum quod est ibi pluralitas personarum, et quedam secundum essentie unitatem. Sciendum autem quod omne nomen significans substantiam aut significat substantiue aut adiectiue: substantiue, sicut ea que sunt de essentia rei, ut homo; adiectiue uero, sicut ea que adiacent extra, unde hoc ipsum adiectiuum nomen inportat. Dico ergo quod omne nomen substantiuum in diuinis predicatur tantum in singulari, adiectiuum uero in plurali. Cuius ratio est quia nomen sustantiuum includit in30 sua significatione suppositum; et ideo oportet quod habeat numerum secundum formam significatam per ipsum. Forma autem significata per ipsum nomen est una, et ideo31 nomen sustantiuum non predicatur nisi de uno. Adiectiua uero non includunt in se subiectum quod sit de significatione eorum, set adiacent extra et possunt applicari ad omnia illa de quibus predicantur. Cum ergo hoc nomen Deus dicatur sustantiue32 de essentia diuina, et hec non sit nisi una que significatur per ipsum nomen, non potest predicari de singulis personis in plurali ita quod dicatur Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt tres dii, set tantum in singulari, ut scilicet dicatur Pater et Filius et Spiritus Sanctus sunt unus Deus. Ex hoc sciendum quod quia omnia que dicuntur de Deo quantum ad diuinam essentiam est idem cum essentia diuina, omnia nomina que hec significant predicantur in diuinis tantum in singulari sicut increatus et inmensus et eternus et huiusmodi.

Ad primum ergo dicendum quod dictum Damasceni est simile quantum ad distinctionem personarum in una natura, quia sicut isti tres homines distinguntur in natura humana, ita et tres persone distinguntur in natura diuina. Set est dissimile quia in hominibus natura non est una numero set tantum specie; alia enim numero est humanitas Abrae, Ysaac et Iacob. Personis uero diuinis est una natura numero communis que est natura diuina sinplicissima et maxime una.

Ad secundum dicendum quod natura diuina que significatur per hoc nomen Deus non multiplicatur in personis diuinis, et ideo hoc nomen Deus non multiplicatur secundum numerum personarum, set cum predicetur substantiue dicitur tantum in singulari.

Ad tertium dicendum quod habens diuinitatem adiectiue predicatur in diuinis, et ideo potest dici tres habentes diuinitatem. Deus uero, ut dictum est, predicatur substantiue et ideo non predicatur nisi in singulari tantum.